آزمايش ژنتيك بيماری هموفيلی A

هموفيلی A كه به آن بيماری كمبود فاكتور 8 (FVIII) يا هموفيلی كلاسيك نيز گفته می شود، يك اختلال ژنتيكی است كه در اثر فقدان و يا نقص فاكتور 8 (پروتئين انعقادی خون) بروز می كند. اين بيماری در 3/2 موارد از والدين به فرزندان منتقل می شود، و در حدود 3/1 موارد در اثر بروز جهش خودبخودی (ايجاد تغيير ژنی بيماريزا در سلول های جنسی والدين) ایجاد می شود.

بر اساس اطلاعات جهانی، بيماری هموفيلی تقريبا در 1 مورد از 5000 تولد پسر رخ می دهد. تمامی نژادها و قوميت ها به يك اندازه به اين بيماری مبتلا می شوند و بيش از نيمی از بيماران مبتلا، فرم شديد هموفیلی را نشان می دهند.

ژنتيك بيماری هموفيلی A

ژن فاكتور 8، ژن F8، بر روی كروموزوم X قرار دارد و با الگوی توارث مغلوب وابسته به X به ارث می رسد. دو كروموزوم X و Y، كروموزوم های جنسی هستند كه در تعيين جنسيت فرد نقش دارند. زنان دو كروموزوم X (يك كروموزوم X از پدر و يك كروموزوم X از مادر) را از والدين به ارث می برند و دارای دو كروموزوم X می باشند (XX). در حالی که مردان يك كروموزوم X را از مادر خود و يك كروموزوم Y از پدر خود به ارث مي برند (XY).

از آنجايی كه بيماری هموفيلی A، يك بيماری ژنتيكی (تك ژنی) با توارث وابسته به X مغلوب است، در مردان بروز می كند. ژن عامل اين بيماری، ژن F8 است كه بر روی كروموزوم X قرار دارد. از آنجايی كه مردان فقط يك كروموزوم X دارند، در صورت بروز جهش در ژن های اين كروموزوم، ژن جايگزينی برای تامين نياز بدن برای ژن جهش يافته وجود نخواهد داشت و بيماری ناشی از نقص آن ژن بروز خواهد كرد.

در زنان، دو  كروموزوم X و دو نسخه از ژن های اين كروموزوم وجود دارد، در صورت بروز جهش در يكی از اين نسخه ها، نسخه دوم نياز بدن را تامين می كند و فرد به بيماری مبتلا نمی شود. زنان با يك ژن F8 جهش يافته، در حالی که کاملا سالمند، در واقع ناقل بيماری و دارای ريسك داشتن فرزند پسر مبتلا به بيماری هموفيلی می باشند. به بیان دیگر، پسران مبتلا به فرم ارثی بيماری هموفيلی A، ژن جهش يافته را از مادر خود به ارث می برند.

از آنجایی که دختران، دو کروموزوم X دارند، حتی اگر ژن هموفیلی را از مادر خود به ارث ببرند، به احتمال زیاد آنها یک کروموزوم X سالم را از پدر خود به ارث می برند و دچار هموفیلی نمی شوند. با اين حال، موارد نادری از هموفیلی در دختران كه پدر مبتلا و مادر ناقل هموفيلی داشتند، نیز گزارش شده است.

برای یک زن ناقل ژن F8 جهش یافته که با یک مرد سالم ازدواج می کند، چهار پیامد احتمالی وجود دارد:

  • فرزند دختر سالم که ناقل ژن بیماری نیست
  • فرزند دختر سالم که ناقل ژن بیماری است
  • فرزند پسر سالم
  • فرزند پسر مبتلا به بیماری هموفیلی A

شجره نامه مربوط به بيماري هموفيلي A

برای یک مرد مبتلا که با یک زن سالم ازدواج می کند، در هر بارداری به احتمال 100% دخترها ناقل خواهند بود و  پسرها 100% سالم خواهند بود.

شجرخه نامه مربوط به بيماري هموفيلي A

علائم بالینی بیماری هموفیلی A

شدت بیماری هموفیلی در افراد مبتلا به میزان فعالیت انعقادی باقیمانده از فاکتور انعقادی 8، بستگی دارد که بر اساس آن، سن شروع علائم و تعداد دفعات دوره های خونریزی در افراد مبتلا متفاوت است.

افراد مبتلا بر اساس شدت بیماری، در سه گروه قرار می گيرند:

فرم شدید هموفیلی A: این فرم از بیماری در دو سال اول زندگی و معمولا در پی مشاهده علائمی مثل بروز خونریزی در اثر صدمات جزئی و ایجاد هماتوم (تجمع خون در زیر پوست که منجر به تورم می شود) تشخیص داده می شود. بدون انجام اقدامات درمانی پروفيلاكتيك، امکان دارد که فرد دچار دو تا پنج دوره خونریزی خودبخودی، در مفاصل یا هماتوم های عمیق ماهیچه ای و خونریزی های طولانی مدت به همراه درد و تورم در پی جراحات جزئی، جراحی و یا کشیدن دندان شود. در این افراد، سطح فعالیت فاکتور 8 کمتر از 1% است و 60% از بیماران به این فرم مبتلا می باشند.

فرم متوسط هموفیلی A: این افراد به ندرت دچار خونریزی خودبخودی می شوند، با این حال، خونریزی های طولانی و تاخیر در بند آمدن خونریزی به دنبال ضربه های جزئی در این بیماران مشاهده می شود و اغلب قبل از پنج تا شش سالگی تشخیص داده می شوند. تعداد دفعات خونریزی در این افراد از یکبار در ماه تا یک بار در سال متفاوت است. در این افراد، سطح فعالیت فاکتور 8 حدود 1-5% است و %15 از بیماران به این فرم مبتلا می باشند.

فرم خفیف هموفیلی A: دوره های خونریزی خودبخودی ندارند. اما، احتمال بروز خونریزی های غیر طبیعی در این افراد بعد از جراحی و کشیدن دندان وجود دارد. تعداد خونریزی ها می تواند متفاوت باشد و به طور معمول از یکبار در سال به یکبار در ده سال متغیر است. در این افراد، سطح فعالیت فاکتور 8 بالای 5-40% است و 25% از بیماران به این فرم مبتلا می باشند که اغلب تا آخر عمر تشخیص داده نمی شوند.

شناسایی جهش بیماریزا در ژن F8 با انجام آزمایشات ژنتیکی مولکولی می تواند در پیش بینی علائم بالینی در فرد بیمار و بررسی وضعیت دیگر اعضای خانواده کمک کننده باشد. با انجام آزمایشات مولکولی می توان علاوه بر تشخیص علت ژنتیکی افراد مبتلا، افراد ناقل بیماری در خانواده را نیز شناسایی کرد. با تشخیص افراد ناقل بیماری هموفیلی، می توان از تولد فرزند مبتلا جلوگیری نمود.

تشخیص ژنتیکی مولکولی هموفیلی A

رویکردهای متعددی برای انجام آزمایش ژنتیکی بررسی هموفیلی وجود دارد، این رویکردها شامل آزمایش تک ژنی، استفاده از پانل های چند ژنی و آزمایشات ژنتیکی جامع می باشد

آزمایش تک ژنی: بررسی هدفمتد وارونگی اینترون 22 و یا وارونگی اینترون 1، اولین اقدام تشخیصی در موارد زیر می باشد:

  • تشخیص مولکولی برای بیماران مبتلا به فرم شدید هموفیلی A
  • بررسی وضعیت ناقلی زنان با سابقه خانوادگی ابتلا به فرم شدید هموفیلی A
  • بررسی وضعیت ناقلی زنان با سابقه خانوادگی ابتلا به هموفیلی با شدت ناشناخته (واریانت بیماریزا در خانواده تشخیص داده نشده است)

در صورت عدم یافتن نتیجه ای از آزمایش بررسی وارونگی اینترون 22 و 1، آنالیز توالی ژن F8 برای شناسایی جهش های نقطه ای و به دنبال آن بررسی جهش های حذف و یا دوتاشدگی هدفمند ژن با آزمایشات اختصاصی انجام می شود.

آزمایش پانل چند ژنی (multigene panel): در این آزمایش، علاوه بر ژن F8، ژن های متعدد دیگری که در ارتباط با بیماریهای خونریزی دهنده می باشند نیز مورد بررسی قرار می گیرند. در مواردی که بر اساس علائم بالینی و یافته های آزمایشگاهی نتوان نوع بیماری خونریزی دهنده را تشخیص داد، پزشک معالج انجام آزمایشات پانل چند ژنی را جهت بررسی تعداد بیشتری ژن توصیه می کند.

آزمایش ژنتیک جامع و یا تکمیلی: زمانی که با انجام ازمایشات تک ژنی و و یا پانل چند ژنی، علت بیماری تشخیص داده نشود، انجام آزمایش هول اگزوم WES و یا هول ژنوم WGS که یک روش تشخیصی جامع تری است و در آن تمامی ژن های کد کننده فرد مورد بررسی قرار می گیرند، توصیه و انجام می شود. 

انجام مشاوره ژنتیک جهت تصمیم گیری و انتخاب آزمایش ژنتیک مناسب برای تشخیص علت ژنتیکی بیماری، امری بسیار ضروری است. آزمایشگاه ژنتیک پارس ژنوم با بکارگیری کادر پزشک متخصص و مجرب ژنتیک، آماده ارائه خدمات مشاوره ژنتیک به مراجعین خود می باشد.

 

برچسب ها
نمایش بیشتر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن