آزمایش ژنتیک بررسی بیماری نوروفیبروماتوز

بیماری نوروفیبروماتوز چیست؟

بیماری نوروفیبروماتوز یک بیماری ژنتیکی است که سیستم عصبی را درگیر می کند. افراد مبتلا به بیماری نوروفیبروماتوز یا بیماری را از والدین خود به ارث برده اند و یا در اثر ایجاد جهش جدید، به این بیماری مبتلا شده اند. در هر دو صورت فرد مبتلا می تواند بیماری را به فرزندان خود منتقل کند. مهمترین مشخصه این بیماری ایجاد تومورهای سیستم عصبی است که اغلب از نوع خوش خیم می باشد، اما در بعضی موارد می توانند بدخیم نیز باشند.

دو نوع اصلی بیماری نوروفیبروماتوز (NF) وجود دارد:

نوروفیبروماتوز نوع 1: شروع بروز علائم بیماری در مبتلایان به بیماری نوروفیبروماتوز اغلب در سنین کودکی می باشد، این علائم می تواند شامل حضور لکه های شیر قهوه و کک و مک در نواحی زیر بغل و کشاله ران، نوروفیبروماتوز پوستی و ندول های لیش در عنبیه چشم باشد. تظاهرات بالینی در این بیماری بسیار متغیری می باشند، این بدین مفهوم است که شدت بیماری می تواند در بین افراد مبتلا، حتی در اعضای یک خانواده، متفاوت باشد. در 50% از بیماران مبتلا، اختلالات یادگیری مشاهده می شود و در موراد نادر علائم خطرناکی مثل گلیومای عصب چشم، تومورهای پوشش عصب محیطی، دیسپلازی تیبیال و بیماریهای عروق خونی گزارش شده است.

وجود هر یک از موارد زیر در فرد، پزشک را مشکوک به بیماری نوروفیبروماتوز نوع 1 می کند:

  • وجود شش و یا تعداد بیشتری از لکه های شیر قهوه، بزرگتر از 5 میلی متر، در سنین قبل از بلوغ و یا بزرگتر از 15 میلی متر در سنین بعد از بلوغ
  • وجود دو یا تعداد بیشتری نوروفیبروما
  • وجود گلیومای عصب بینایی
  • وجود دو یا تعداد بیشتری ندول های لیش در عنبیه چشم

همچنین باید بدانید که افراد دارای یک خویشاوند درجه یک (والدین، خواهر-برادر و یا فرزند) مبتلا به بیماری نوروفیبروماتوز، حتی در صورت بروز ندادن تظاهرات بالینی، باید از نظر این بیماری مورد بررسی قرار بگیرند.

بیماری نوروفیبروماتوز نوع 1 در اثر جهش در ژن NF1 با توارث اتوزومال غالب رخ می دهد، بیماری در اثر جهش در یکی از کپی های ژن NF1 بروز می کند. در نیمی از بیماران مبتلا، جهش ایجاد شده به صورت خودبخودی و جدید بوده، یعنی از والدین به ارث نرسیده و درون سلولهای زایا رخ داده است. نیمی دیگر موروثی می باشند و جهش از والدین به فرزندان به ارث می رسد. فرد مبتلا به بیماری نوروفیبروماتوز 50% احتمال دارد که بیماری را به فرزندان خود منتقل کند.

علاوه بر جهش های نقطه ای و حذف های کوچک، در حدود 5%-10% از بیماران مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع 1، حذف های بزرگ گزارش شده است که به آنها NF1 microdeletions گفته می شود. در این نوع بیماری، کل ژن NF1 و قسمتی از نواحی ژنی اطراف آن حذف می شوند که اغلب با تظاهرات بالینی شدیدی از جمله دیسمورفی های صورت، تاخیر در تکامل شناختی، بزرگی دست و پا، ضعف ماهیچه ای و شلی مفاصل همراه می باشد.

نوروفیبروماتوز نوع 2: علائم این بیماری می تواند در دوران کودکی، بلوغ و یا بزرگسالی بروز کند. خصوصیات بالینی این بیماری شامل شوانومای (تومور خوش خیم با منشاء سلولهای غلاف عصب) وستیبولار دو طرفه همراه با علائمی مثل وزوز کوش، از دست دادن شنوایی و عدم تعادل می باشد. تمامی افراد مبتلا تا قبل از سن 30 سالگی این علائم را بروز می دهند. افراد بیمار می توانند به شوانومای عصب های محیطی نواحی دیگر نیز مبتلا شوند.

وجود هر یک از موارد زیر در فرد، پزشک را مشکوک به بیماری نوروفیبروماتوز نوع 2 می کند:

  • شوانومای وستیبولار دو طرفه
  • شوانومای وستیبولار یک طرفه به همراه دو علائم از موارد ذکر شده شامل: مننژیوما، شوانوما، گلیوما، نوروفیبروما، کاتاراکت
  • وجود مننژیومای متعدد به همراه
    • شوانومای وستیبولار یکطرفه
    • و یا به همراه دو علائم از موارد ذکر شده شامل: مننژیوما، شوانوما، گلیوما، نوروفیبروما، کاتاراکت
  • داشتن خویشاوند درجه یک مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع 2 به همراه
    • شوانومای وستیبولار یکطرفه
    • و یا به همراه دو علائم از موارد ذکر شده شامل: مننژیوما، شوانوما، گلیوما، نوروفیبروما، کاتاراک

این بیماری توارث اتوزومال غالب دارد. حدود 50% از افراد مبتلا به بیماری NF2 یک والد مبتلا دارند، و 50% در اثر ایجاد جهش بیماریزای جدید به این بیماری مبتلا می شوند. البته در مواردی وجود حالت موزائیک برای واریانت بیماریزای NF2 گزارش شده است.

چه افرادی کاندید انجام آزمایش ژنتیکی برای بیماری نوروفیبروماتوز می باشند؟

تشخیص بالینی بیماری نوروفیبروماتوز بر اساس اندیکاسیون های سازمان سلامت جهانی (NIH) انجام می شود، اما بررسی ژنتیکی این بیماری در موارد زیر توصیه می شود:

  • مسجل شدن تشخیص بالینی بیماری نوروفیبروماتوز
  • تشخیص افرادی که مشکوک به بیماری نوروفیبروماتوز می باشند اما کرایتریای بالینی کافی برای تشخیص را ندارند.
  • آزمایش ژنتیکی در کودکان کم سن با تومور خطرناک (مثل گلیومای چشمی) که تشخیص NF1 می تواند مدیریت بیماری را تحت تاثیر قرار دهد.
  • آزمایش فرد بالغ مبتلا به NF1 در زمانی که انجام آزمایش تشخیص ژنتیک پیش از تولد (PND) و یا پیش از لانه گزینی (PGD) وجود دارد.
  • در نوع خاصی از بیماری نوروفیبروماتوز (spinal NF1) و یا وجود واریانت پاتوژن 2970-2972 del AAT در ژن NF1 افراد مبتلا ممکن است کرایتریای بالینی تشخیص NIH را نداشته باشند. در این خانواده ها انجام آزمایش مولکولی برای تشخیص افراد با ریسک بالا توصیه می شود.

روش انجام آزمایش ژنتیکی بیماری نوروفیبروماتوز چیست؟

آزمایش ژنتیک مولکولی هر دو بیماری، نورورفیبروماتوز 1 و 2، با استفاده از تکنیک های پیشرفته توالی یابی ژنی (NGS) انجام می شود، این آزمایش ها می تواند به صورت تک ژنی (gene-targeted testing) و یا به صورت پانل ژنی انجام شود. در مواردی که بر اساس یافته های بالینی شک به نوع مشخصی از بیماری است، انجام آزمایش targeted توصیه می شود. در بعضی از موارد، به علت وجود خصوصیات بالینی مشترک در این دسته از بیماریها، تشخیص افتراقی آنها دشوار می باشد و انجام آزمایش پانل ژنی برای شناسایی علت ژنتیکی بیماری توصیه می شود.

لازم به ذکر است بدانید که 5%-10% از این بیماریها، در اثر اختلالات ژنی بزرگ large deletion رخ می دهند، برای تشخیص آنها روش های ژنتیکی تکمیلی مورد نیاز است که فقط در آزمایشگاه ژنتیک پارس ژنوم کرج و یا آزمایشگاه نیلو ژنوم تهران انجام پذیر می باشد.

مطلب بالا جهت آشنایی با روش های ژنتیکی بررسی علت بیماری نوروفیبروماتوز تهیه شده است و انجام مشاوره ژنتیک قبل از هر اقدامی برای مبتلایان و افراد در معرض خطر توصیه می شود تا بتوانند تصمیم گیری درستی داشته باشند.

یک مثال از مورد مراجعه کننده، جهت بررسی بیماری نوروفیبروماتوز، به آزمایشگاه ژنتیک پارس ژنوم کرج:

زوجی غیر منسوب جهت انجام مشاوره ژنتیک، به علت وجود تعدادی لکه های شیر قهوه بر روی پوست نوزاد پسر 5 ماهه خود، به آزمایشگاه مراجعه کردند. پس از رسم شجره نامه، ارزیابی بالینی و آزمایشگاهی، توصیه به انجام آزمایش ژنتیک بررسی بیماری نوروفیبروماتوز شد.

آزمایش ژنتیک بررسی بیماری نوروفیبروماتوز بر روی نمونه خون نوزاد انجام شد و نتیجه آن وجود جهش c.4756_4759delinsA را در یکی از کپی های ژن NF1 نشان داد. برای تایید هر دو والد برای این جهش مورد آزمایش قرار گرفتند، هر دو آلل ژن NF1 در هر دو والد نرمال (فاقد جهش) بودند. نتیجه بدست آمده (وجود جهش در نوزاد و عدم وجود آن در والدین) نشان دهنده این است که جهش ایجاد شده در نوزاد جدید می باشد و در واقع نوزاد در اثر جهش جدید (de novo) به این بیماری مبتلا شده است.

نمونه مورد نیاز:

3 سی سی خون حاوی ضد انعقاد EDTA

آمادگی لازم پیش از انجام آزمایش:

این آزمایش نیاز به ناشتا بودن و آمادگی خاصی ندارد.

مدت زمان جوابدهی:

جواب این آزمایش معمولا یک ماه بعد از زمان نمونه گیری آماده می شود.

 

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن