ارتباط ناباروری مردان با ریزحذف های کروموزوم Y در نواحی AZF

مقدمه ای بر نقش ریزحذف های کروموزوم Y در مردان

حدود 10 تا 15 درصد از زوج هایی که در سنین باروری هستند دچار معضل ناباروری می باشند، کلمه نابارور برای زوجی بکار می رود که با وجود داشتن نزدیکی در مدت یکسال و بدون جلوگیری نتوانستند دارای فرزند شوند. علارغم پیشرفت های حاصله در روش های کمک باروری، مسئله ناباروری نه تنها در ایران بلکه در سراسر جهان یکی از معضلات مهم سلامت بشمار می رود و در حال حاضر مطالعات بسیاری در راستای شناسایی علت های ناشناخته آن و هچنین شناسایی راهکارهای درمانی جدید صورت می گیرد.

عوامل متعددی در ناباروری زوج ها نقش دارند که تقریبا نیمی از آنها به علت مشکلات زنان و نیمی دیگر به علت اختلالاتی است که در مردان وجود دارد. اختلال در فرایند اسپرماتوژنز (تولید اسپرم) مهمترین علت ناباروری در مردان بشمار می رود، این فرایند بسیار پیچیده و تحت کنترل مکانیسم های سلولی و مولکولی متعددی می باشد.

اولین قدم برای بررسی علت ناباروری در مردان انجام آزمایش اسپرموگرام می باشد، این آزمایش بر روی نمونه مایع منی و برای بررسی تعداد، مورفولوژی و حرکت اسپرم ها انجام می شود. برای مردانی که نتیجه این آزمایش صفر بودن تعداد اسپرم را نشان می دهد اصطلاح آزواسپرم و در مواردی که کاهش تعداد اسپرم مشاهده می شود اصطلاح الیگواسپرم را بکار می برند.

 

 

فاکتورهای بیشماری از جمله: اختلالات هورمونی، انسداد مجرای وازودفران، اختلالات ایمنولوژیک، وارکوسل، عفونت و … می توانند علت آزواسپرمی و یا الیگواسپرمی در مردان باشند. فاکتورهای ژنتیکی از جمله اختلالات کروموزومی، ریزحذف های کروموزوم Y، جهش های تک ژنی مثل جهش در ژن CFTR و بسیاری از ژن ها ی دیگر می توانند علت آزواسپرمی و یا الیگواسپرمی در مردان باشند.

ما در این مطلب به بحث مربوط به نقش ریزحذف های کروموزوم Y در ناباروری مردان و آزمایش بررسی این ریز حذف ها می پردازم. سلول های انسان دارای 23 جفت کروموزوم (یک جفت کروموزوم جنسی و 22 جفت کروموزوم غیر جنسی) می باشند، زنان دارای دو کروموزوم X جنسی و مردان دارای یک کرومورزوم X و یک کروموزوم Y می باشند. ژن های متعددی بر روی کرومووم Y قرار دارند که در تعیین جنسیت و فرایند اسپرم زایی در مردان نقش دارند.

سه ناحیه اصلی تحت عنوان نواحیAZF (فاکتور آزواسپرمی) شامل AZFa، AZFb و AZFc بر روی بازوی بلند کروموزوم Y قرار گرفته و نقش اساسی در رشد جنسی و تولد اسپرم دارند، حذف هر یک از این نواحی با اختلال در تولید اسپرم و ناباروری مردان در ارتباط است. هر يك از حذف هاي AZFa، AZFb و AZFc تظاهرات باليني متفاوتي را نشان مي دهند و از اين جهت شناسايي نوع حذف در پيش بيني فنوتيپ فرد و تصميم گيري پزشك در بكارگيري روش هاي كمك باروري بسيار پراهميت مي باشد.

براي مثال در مرداني كه دچار حذف كل ناحيه AZFa مي باشند آزواسپرمي شديد و سندرم سلول سرتولي تنها مشاهده مي شود. در واقع ژن هاي موجود در ناحيه AZFa در تنظيم مراحل اوليه تكثير سلول هاي پيش ساز اسپرم و بقاء سلول هاي زايا نقش دارند. بنابراين روش هاي كمك باروري ICSI (تزريق اسپرم درون سيتوپلاسم) براي افرادي كه دچار حذف كامل AZFa هستند توصيه نمي شود. حذف ناحيه AZFb نيز با نبود سلولهاي زايا در مرحله اي از فرايند اسپرم زايي همراه است و در افراد با حذف كامل AZFb امكان پيدا كردن سلول هاي اسپرم بالغ وجود ندارد و در نتيجه روش ICSI براي آنها توصيه نمي شود اما در موارد با حذف قسمتي از AZFb مي توان با استخراج اسپرم از بیضه و بکارگیری روش های کمک باروری به درمان ناباروری کمک کرد.

حذف ناحیه AZFc شایعترین نوع حذف کروموزوم Y بوده و حدود 70% موارد حذف کروموزومی را شامل می شود كه تظاهرات باليني متغيري از اليگواسپرمي خفيف تا آزواسپرمي و حتي سندرم سلول سرتولي تنها (SCOS) را بروز مي دهند. در مقایسه با دیگر حذف ها، حذف ناحيه AZFc دارای پیش آگهی بهتری می باشد و بکارگیری روش های کمک باروری در این گروه از موفقیت و اثر بخشی بیشتری برخوردار است. در این افراد قدرت اسپرم زايي با افزايش سن فرد كاهش می يابد و بهتر است كه نمونه ي اسپرم فرد در جواني استخراج شده و فريز گردد. به طور خلاصه شناسايي نوع حذف AZF اطلاعات مفيدي را در تشخيص باليني و مديريت مردان نابارور به ما مي دهد.

الگوي توارث حذف هاي كروموزوم Y به چه صورت است؟

اكثر حذف هاي كروموزوم Y در اثر جهش هاي جديد در طي اسپرماتوژنز رخ مي دهند، یعنی اکثر افرادی که دارای ریزحذف های ناحیه AZF بر روی کروموزوم Y خود می باشند دارای پدرانی با کروموزوم Y نرمال می باشند.

اين حذف ها توارث وابسته به Y دارند و تمامي مردانیكه داراي اين حذف ها مي باشند در صورت بچه دار شدن، حتی با بکارگیری روش های کمک باروری، اين حذف ها را به فرزندان پسر خود منتقل مي كنند و فرزندان پسر آنها نيز داراي ريسك ناباروري مي باشند.

آزمایش بررسی ریزحذف های کروموزوم Y چیست؟

در این آزمایش ژنتیکی، بازوی بلند کروموزوم Y از نظر وجود ریزحذف های نواحی AZF مورد بررسی قرار می گیرد. این آزمایش با بکارگیری روش Multiplex-PCR و با برای بررسی حضور مارکرهای STS در نواحی AZF انجام می شود.

چرا باید آزمایش بررسی ریزحذف های کروموزوم Y را انجام داد؟

انجام این آزمایش برای تعیین علت ناباروری در مردان با مشکلات آزواسپرمی غیرانسدادی و الیگواسپرمی متوسط و یا شدید پیشنهاد می شود. همچنین تعیین نوع حذف در پیش بینی اثربخشی روش های کمک باروری در درمان ناباروری مردان با علت ریز حذف های کروموزوم Y کمک کننده است. این آزمایش در آزمایشگاه پارس ژنوم انجام می شود.

نمونه مورد نیاز:

3 سی سی نمونه خون حاوی EDTA

آمادگی لازم پیش از انجام آزمایش:

نیاز به آمادگی خاصی ندارد.

مدت زمان جوابدهی:

جواب این آزمایش معمولا ده روز کاری بعد از نمونه گیری آماده خواهد شد.

نتایج این آزمایش چگونه تفسیر می شوند؟

نتیجه منفی (negative): به این مفهوم است که فرد فاقد حذف های AZF می باشد و احتمال اینکه حذف های کروموزوم Y علت آزواسپرمی و یا الیگواسپرمی فرد باشد را کاهش می دهد.

نتیجه مثبت (positive): به این معنی است که فرد دارای ریزحذف در نواحی AZF از کروموزوم Y می باشد، این نتیجه همیشه با تعیین نوع حذف گزارش می شود و هر یک از حذف ها تفسیر بالینی مختص به خود را دارد که توسط پزشک توضیح داده می شود.

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن