بیوپسی یا آسپراسیون مغز استخوان

فهرست مطالب

مغز استخوان چیست؟

مغز استخوان بافت اسفنجی درون استخوان های بلند است که سلول های خون ساز تولید می کند. بیوپسی مغز استخوان یا آسپیراسیون روش هایی برای جدا سازی و بررسی سلول های مغز استخوان هستند.

بافت اسفنجی مغز استخوان با مایع پر شده است. این مایع از سلول های بنیادی، سلول های خون ساز نابالغ، آهن، ویتامین B12 و اسید فولیک اتشکیل شده است.

عملکرد اصلی مغز استخوان تولید گلبول های قرمز (RBC)، گلبول های سفید (WBC) و پلاکت است. میزان تولید هر یک از این سلول ها بر اساس شرایط بدن (برای مثال، سرماخوردگی یا خونریزی) متفاوت است.

گلبول قرمز

گلبول های قرمز خون یا اریتروسیت ها مسئول انتقال اکسیژن به سراسر بدن هستند. این سلول ها تقریبا 40-45% از حجم خون را تشکیل داده و طول عمری نزدیک به 120 روز دارند. مغز استخوان گلبول های قرمز جدید را جایگزین سلول های پیر و فرسوده کرده و از طرفی تعداد گلبول های قرمز خون را ثابت نگه می دارد.

گلبول سفید

گلبول های سفید پنج نوع هستند: لنفوسیت ها، نوتروفیل ها، ائوزینوفیل ها، بازوفیل ها و مونوسیت ها. هر یک از این سلول ها نقش متفاوتی در محافظت از بدن در مقابل عفونت ها دارند.

پلاکت

پلاکت ها یا ترومبوسیت ها قسمت سیتوپلاسمی سلول های بزرگی به نام مگاکاریوسیت ها بوده و نقش بسیار مهمی در انعقاد خون در شرایط طبیعی دارند.

در مغز استخوان، سلول های بنیادی تکامل یافته و در نهایت به یکی از سلول های خونی تمایز پیدا کرده و وارد جریان خون می شوند. در نتیجه، انواعی از سلول ها در مراحل مختلف تکامل در مغز استخوان وجود دارند.

در آزمایش بیوپسی یا آسپیراسیون، نمونه ی مغز استخوان جدا شده و در زیر میکروسکوپ از نظر ساختار و سلول ها بررسی می شود. گاهی نمونه برداری جهت انجام آزمایشات دیگر مانند فلوسایتومتری، بررسی کروموزومی، FISH، تست های مولکولی و میکروبیولوژی انجام می شود. نمونه برداری و درخواست نوع آزمایش توسط متخصص خون شناسی (انکولوژیست) انجام می شود.

آسپیراسیون مغز استخوان

در آسپیراسیون مایع حاوی سلول های مغز استخوان کشیده شده و زیر میکروسکوپ یا با روش های دیگر بررسی می شود. متخصص بافت شناسی اسلایدهای رنگ آمیزی شده را از نظر تعداد سلول ها، نوع و شکل شان بررسی کرده و در نهایت موارد زیر در گزارش بافت شناسی آورده می شود:

  • نسبت میلوئید به اریتروئید (M/E). در این فرمول نسبت سلول های میلوئید (پیش ساز گلبول های سفید) به سلول های اریتروئید (پیش ساز گلبول های قرمز) سنجیده می شود.
  • تمایز. در این قسمت تعداد و نسبت سلول های پیش ساز گلبول های سفید، قرمز و پلاکت ها گزارش می شود.
  • گزارش هر نوع سلول غیر طبیعی مانند لوسمی یا سلول های سرطانی.

بیوپسی مغز استخوان

در این روش نمونه ای از مغز استخوان جدا شده و توسط متخصص بافت شناسی از نظر موارد زیر بررسی می شود:

  • تراکم سلولی. در این قسمت نسبت سلول ها به سایر محتویات مغز استخوان مانند چربی سنجیده می شود.
  • تعداد سلول های مختلف (میلوئید، اریتروئید و مگاکاریوسیت)
  • شناسایی هر نوع تغییر غیر طبیعی (مانند سرطان یا عفونت) و هر گونه تغییری در استرومای مغز استخوان (مانند فیبروز) یا استخوان (پوکی استخوان)

گاهی پزشک برای رسیدن به تشخیص موارد زیر را نیز درخواست می کند:

  • در صورت شک به لوسمی، آزمایشاتی برای تعیین نوع آن درخواست می شود.
  • رنگ آمیزی های اختصاصی برای بررسی میزان تجمع آهن در مغز استخوان و تشخیص کم خونی سیدروپلاستیک
  • آزمایش مطالعه کروموزومی یا FISH برای بررسی ناهنجاری های کروموزومی در لوسمی، میلوما، لنفوم و میلودیسپلازی
  • تست های ملکولی:

بازآرایی ژن گیرنده سلول های T

بازآرایی ژن ایمونوگلوبین سلول های B

آزمایش JAK2

BCR-ABL

PML-RARA

  • گاهی نمونه ی مغز استخوان برای بررسی از نظر عفونت ویروسی، باکتری یا قارچ کشت داده می شود.

نمونه برداری مغز استخوان چگونه است؟

نمونه برداری یا آسپیراسیون توسط پزشک متخصص و معمولا از استخوان لگن انجام می شود. گاهی به افرادی که دچار کم خونی شدید هستند قبل از نمونه برداری خون تزریق می شود. این پروسه درد زیادی نداشته و اکثر افراد بالغ به خوبی آن را تحمل می کنند. با این حال، گاهی به افراد مضطرب آرام بخش داده می شود و نمونه برداری از کودکان تحت بیهوشی انجام می شود. ابتدا بیمار به پهلو یا روی شکم دراز کشیده و محل نمونه برداری با ضد عفونی کننده تمیز شده و یک بی حس کننده ی موضعی تزریق می شود. پس از بی حس شدن سرنگ از سطح پوست وارد استخوان شده و نمونه برداری انجام می شود.

کل پروسه نمونه برداری بیشتر از چند دقیقه طول نمی کشد. توصیه می شود تا 48 ساعت پس از آن، محل نمونه برداری خیس نشود. 

بیوپسی مغز استخوان

بیوپسی مغز استخوان چه زمانی درخواست می شود؟

  • افزایش یا کاهش بیش از حد گلبول های سفید (لوکوپنی یا لوکوسیتوز)، گلبول های قرمز (آنمی با پلی سیتمی) یا پلاکت ها (ترومبوسیتوپنی یا ترومبوسیتوز) بدون علت مشخص
  • وجود سلول های خونی نابالغ یا غیر طبیعی در آزمایش خون (cbc)
  • تشخیص و تعیین نوع سرطان با منشاء مغز استخوان (مانند لوسمی و میلوما)
  • تشخیص سایر بیماری های مغز استخوان مانند سندرم میلودیسپلاستیک (MDS)
  • تشخیص و طبقه بندی سایر سرطان ها مانند لنفوم و تومورهایی که مغز استخوان را درگیر کرده اند.
  • تشخیص بیماری هایی که مغز استخوان و ساختار فیبروز آن را تحت تاثیر قرار می دهند مانند میلوفیبروز
  • شک به عفونت مغز استخوان در افراد مبتلا به تب بدون علت
  • تشخیص اختلالات انباشتگی آهن و شک به کاهش ذخیره آهن در مغز استخوان
  • گاهی در بیماران مبتلا به سرطان، بیوپسی یا آسپیراسیون برای بررسی میزان پاسخ به درمان درخواست می شود.

آمادگی پیش از نمونه برداری مغز استخوان

این آزمایش نیاز به آمادگی خاصی ندارد

آسپیراسیون مغز استخوان

تفسیر نتایج بیوپسی مغز استخوان

گزرش بافت شناسی حاوی اطلاعاتی در مورد سلول های مشاهده شده و میزان هر یک از آنها است. این گزارش معمولا همراه با نتایج CBC و آزمایش اسمیر خون است. به طور کلی، متخصص بافت شناسی تفسیری از نتایج و هر نوع یافته ای که در تشخیص، درمان و تعیین استیج بیماری مهم است را گزارش می کند.

در بسیاری از موارد گزارش بیوپسی تشخیص اولیه پزشک را تایید یا رد می کند. اما گاهی برای رسیدن به قطعیت نیاز به آزمایشات تکمیلی است. برای مثال، کاهش گلبول های قرمز بدون افزایش رتیکولوسیت ها یکی از نشانه های کم خونی آپلاستیک ناشی از عدم تولید RBC در مغز استخوان است. در این شرایط بیوپسی مغز استخوان تشخیص اولیه را تایید می کند اما با این تست علت دقیق این بیماری مشخص نمی شود.

پزشک برای تشخیص، طبقه بندی یا کنترل بیماری نتایج حاصل از نمونه برداری مغز استخوان را همراه با سابقه پزشکی، آزمایشات خون و سی تی اسکن بیمار بررسی می کند. موارد زیر مثالی از بیماری هایی هستند که در این مسیر ممکن است تشخیص داده شوند:

  • لوسمی: سرطان سلول های خون ساز
  • آنمی یا کم خونی: کاهش تعداد گلبول های قرمز و هموگلوبین
  • بیماری های مانند آنمی آپلاستیک: ناتوانی مغز استخوان در تولید میزان کافی از سلول های خونی
  • سندرم میلودیسپلاستیک: مجموعه ای از بیماری های ناشی از اختلال در عملکرد مغز استخوان و به دنبال کاهش تولید یک یا بیش از یک نوع سلول خونی
  • نئوپلاسم های میلوپرولیفراتیو: گروهی از بیماری های ناشی از تولید بیش از حد نرمال یک یا بیش از یک نوع از سلول های خونی (مانند لوسمی میلوئید(CML) مزمن، پلی سیتمی ورا (PV) و ترومبوسیتوپنی اساسی (ET))
  • میلوفیبروز: بیماری ناشی از رشد بیش از حد بافت فیبروز مغز استخوان، تغییر شکل گلبول های قرمز و کاهش تعدادشان در اثر فشردگی سلول ها.

عوارض بیوپسی مغز استخوان

بیوپسی یا آسپیراسیون مغز استخوان عوارض جدی نداشته اما به ندرت منجر به خونریزی یا عفونت در محل نمونه برداری می شود. در صورتیکه آلرژی به ماده خاصی دارید یا مکمل خاصی مصرف می کنید حتما قبل از نمونه برداری به پزشک اطلاع دهید. همچنین، در صورت خونریزی یا قرمزی محل نمونه برداری، تب یا درد شدید به پزشک مراجعه کنید.

پروسه بیوپسی مغز استخوان

نسبت M/E در گزارش بیوپسی مغز استخوان چیست؟

M/E نسبت میلوئید به اریتروئید در مغز استخوان است. میلوئیدها سلول های پیش ساز گرانولوسیت ها (نوتروفیل، ائوزینوفیل و بازوفیل) و اریتروئیدها پیش ساز گلبول های قرمز هستند. این نسبت برای تشخیص بیماری نیست و تنها اطلاعاتی در مورد وضعیت مغز استخوان به پزشک تان می دهد. برای مثال، در عفونت باکتریایی به علت افزایش گرانولوسیت ها نسبت M/E افزایش و در آنمی همولیتیک به علت افزایش اریتروئیدها نسبت M/E کاهش می یابد.

اهدای مغز استخوان چگونه است؟

امروزه، برای اهدا مغز استخوان ابتدا به فرد اهداء کننده داروهای محرک مغز استخوان تزریق می شود. این داروها موجب رها سازی سلول های خونی نابالغ به گردش خون می شوند. سپس از فرد اهداء کننده خون گرفته می شود. نمونه خون در آزمایشگاه فیلتر شده و سلول های بنیادی آن به فرد گیرنده تزریق می شود. سلول های جدید وارد مغز استخوان فرد گیرنده شده و در آنجا شروع به تولید گلبول قرمز، گلبول سفید و پلاکت می کنند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا