سندرم کوشینگ

فهرست مطالب

سندرم کوشینگ شرایطی است که در اثر تجمع مقادیر بالای هورومون کورتیزول در بدن ایجاد می شود. این حالت ممکن است ناشی از مصرف دارو یا تولید کورتیزول توسط بدن اتفاق بیافتد. روش های مختلفی برای درمان سندرم کوشینگ وجود دارد که با آنها می توان بیماری را برای مدت کوتاهی کنترل کرد.

سندرم کوشینگ چیست؟

سندرم کوشینگ یک بیماری نادر است که در اثر تولید بیش از حد هورمن کورتیزول در بدن ایجاد می شود. نام دیگر این بیماری هیپرکورتیزولیسم است. به مجموعه علائمی که همزمان در یک بیماری دیده می شود سندرم گفته می شود.

کورتیزول نوعی هورمون استروئیدی است که به آن هورمون استرس نیز گفته می شود. بدن ما در زمان استرس کورتیزول ترشح می کند. کورتیزول به موارد زیر کمک می کند:

  • افزایش ضربان قلب
  • بالا رفتن فشار خون
  • کنترل قند خون
  • تنظیم تنفس
  • افزایش قدرت عضلات

همچنین در شرایط پر استرس کورتیزول موجب توقف موقتی سیستم گوارش و تولید مثل می شود.

کورتیزول برای موارد زیر ضروری است:

  • کنترل فشار خون
  • تنظیم قند خون
  • کاهش التهاب
  • تقویت حافظه
  • کنترل سیستم نفسی
  • کنترل نمک بدن
  • تبدیل غذا به انرژی

غدد فوق کلیوی (دو غده کوچک بالای کلیه)، هیپوفیز (درون مغز) و هیپوتالاموس (بخشی از مغز که در بالای غده هیپوفیز قرار دارد) میزان کورتیزول را کنترل می کنند.

معمولا افزایش کورتیزول در سندرم کوشینگ ناشی از سلول های توموری است.

  • اندوژن (از درون بدن): سندرم کوشینگ در اثر ترشح کورتیزول توسط بدن ایجاد می شود.
  • اگزوژن (از خارج بدن): سندرم کوشینگ در اثر عوارض جانبی مصرف برخی داروها ایجاد می شود.

چه کسانی به سندرم کوشینگ مبتلا می شوند؟

در اکثر موارد کودکان، نوجوانان و بالغین بین 25 تا 50 سال به این بیماری مبتلا می شوند. شانس ابتلا به سندرم کوشینگ در افرادی که برای درمان آسم و آرتریت روماتوئید کورتیزول مصرف می کنند نسبت به دیگران بیشتر است. تقریبا 70% مبتلایان به این بیماری زن و 30% مرد هستند.

فراوانی سندم کوشینگ

کوشینگ بیماری نادری است. سالانه تقریبا 40 تا 70 نفر از هر یک میلیون نفر به آن مبتلا می شوند.

تفاوت سندرم کوشینگ و بیماری کوشینگ چیست؟

بیماری کوشینگ نوعی سندرم کوشینگ است. تومور خوش خیمی در غده هیپوفیز که با ترشح بیش از حد هورمون آدرنوکورتیکوتروپین (ACTH) موجب افزایش ترشح کورتیزول از غدد فوق کلیوی و بیماری کوشینگ می شود.

تقریبا 70% از همه موارد سندرم کوشینگ در بالغین و 60 تا 70% موارد آن در کودکی و بزرگسالی بیماری کوشینگ هستند.

برای درمان سندرم کوشینگ به چه پزشکی مراجعه کنم؟

در صورتیکه پزشک تان به این سندرم مشکوک باشد برای بررسی بیشتر و درمان آن شما را به پزشک متخصص غدد ارجاع می دهد.

آیا سندرم کوشینگ کشنده است؟

در صورتی که کنترل نشود کشنده است. مقادیر بالای کورتیزول منجر به مشکلات زیر می شود:

  • عفونت
  • ایجاد لخته خون در ریه و پا
  • افسردگی
  • حمله قلبی
  • اضافه وزن
  • فراموشی و عدم تمرکز
  • افزایش فشار خون یا کلسترول
  • شکستگی استخوان ها
  • دیابت نوع 2، پیش دیابت یا اختلال در گلوکز ناشتا.

در صورت عدم درمان سندرم کوشینگ منجر به مرگ می شود.

سندرم کوشینگ

علت سندرم کوشینگ چیست؟

مقادیر بیش از حد کورتیزول موجب این سندرم می شود. در واقع، افزایش کورتیزول ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:

  • مصرف داروهای حاوی گلوکورتیکوئید (مانند پردنیزون) برای درمان اختلالات خود ایمن مانند آسم مزمن، آرتریت روماتوئید، لوپوس، سارکوئیدوز و سایر بیماری هایی که موجب التهاب مزمن می شوند. مصرف طولانی مدت این داروها موجب سندرم کوشینگ می شود.
  • تومورهای هیپوفیز. این تومورها با تولید بیش از حد ACTH (هورمون محرک تولید کورتیزول از غدد فوق کلیوی) موجب بیماری کوشینگ می شوند.
  • تومور قشر غده فوق کلیه. تومور غدد فوق کلیوی، تومورهای خوش خیمی هستند که مقادیر بالای کورتیزول ترشح می کنند. اما، گاهی این تومور از نوع کارسینوم قشر غده فوق کلیوی، یک نوع سرطان نادر غدد فوق کلیوی است.
  • تومور ریه، پانکراس، تیروئید و تیموس. در این شرایط هورمون ACTH توسط تومورهایی در سایر قسمت های بدن که اکثرا خوش خیم هستند تولید می شود. شایع ترین فرم آن سرطان سلول های کوچک ریه است.

آیا سندرم کوشینگ ژنتیکی است؟

به صورت کلی اکثر موارد این سندرم ژنتیکی نیستند.

علائم سندرم کوشینگ چیست؟

برخی از علائم این سندرم منحصر به فرد و برخی دیگر مشابه سایر سندرم ها است. همچنین، علائم در همه بیماران یکسان نیست. ویژگی های کلی این بیماری:

  • افزایش وزن سریع در صورت (به آن صورت شبیه به ماه نیز می گویند)، شکم، پشت گردن و قفسه سینه.
  • صورت گرد و قرمز
  • زخم های مزمن
  • فشار خون بالا
  • رشد موهای زائد بر روی صورت، گردن، قفسه سینه، شکم، سینه ها و ران ها یا طاسی.
  • دیابت

سایر علائم سندرم کوشینگ:

  • خطوط بنفش بر روی شکم
  • کبودی بازوها و پاها
  • ضعف و خستگی
  • تاری دید و سرگیجه
  • ضعف عضلات و لاغر شدن بازوها و پاها
  • تغییرات میل جنسی و اختلال نعوظ
  • کاهش رشد در کودکان

خطوط شکمی در سندرم کوشینگ

سندرم کوشینگ چقدر طول می کشد؟

بر اساس نوع پاسخ به درمان دوره بیماری  در افراد متفاوت است. بسیاری از افراد مبتلا به هیپرکورتیزولیسم پس از چند هفته درمان بهبود می یابند.

آیا سندرم کوشینگ موجب تنگی نفس می شود؟

خیر، تنگی نفس از علائم این سندرم نیست.

آیا سندرم کوشینگ موجب پوکی استخوان می شود؟

بله. سندرم کوشینگ استخوان ها ر اضعیف می کند و می تواند منجر به شکستگی شود. به خصوص در افرادی که به نوع مزمن آن مبتلا هستند ریسک پوکی استخوان بیشتر است.

آیا سندرم کوشینگ موجب هایپوکالمی می شود؟

منظور از هیپوکالمی کاهش سطح خونی یون پتاسیم در بدن است. این حالت گاهی در افراد مبتلا به سندرم کوشینگ دیده می شود.

چگونه سندرم کوشینگ تشخیص داده می شود؟

در صورتیکه پزشک به این بیماری مشکوک شود از شما سؤالاتی می پرسد، به سابقه پزشکی تان نگاه می کند، معاینه فیزیکی انجام می دهد و سپس چند آزمایش درخواست می کند.

تشخیص این بیماری گاهی مشکل است. در بسیاری از موارد فرد مبتلا با علائم خستگی و اضافه وزن به پزشک مراجعه می کند اما بیماری به درستی تشخیص داده نمی شود.

همچنین سندرم کوشینگ در بسیاری از موارد با سندرم تخمدان پلی کیستیک یا اختلالات متابولیک اشتباه گرفته می شود.

چه آزمایشی برای تشخیص سندرم کوشینگ انجام می شوند؟

مهمترین تست هایی که به تشخیص این بیماری کمک می کنند:

  • تست کورتیزول ادرار 24 ساعته. در این آزمایش مقدار کورتیزول در ادرار 24 ساعته اندازه گیری می شود.
  • تست کورتیزول بزاق نیمه شب. به طور طبیعی مقدار کورتیزول بدن شب ها بسیار کم است. در این آزمایش مقدار کورتیزول بین 11 شب تا 12 صبح اندازه گیری می شود. در افراد مبتلا به سندرم کوشینگ میزان کورتیزول در طول این مدت بسیار بالا است.
  • تست سرکوب دگزامتازون با دوز پایین. دگزامتازون دارویی مشابه کورتیزول است. برای انجام این آزمایش قبل از خواب شب 1 میلی گرم از این دارو مصرف می شود و سپس میزان کورتیزول بین 8 تا 9 صبح اندازه گیری می شود. این آزمایش خون تعیین می کند که آیا غدد فوق کلیوی با کاهش ترشح کورتیزول به دگزامتازون پاسخ می دهند یا خیر. اگر به سندرم کوشینگ مبتلا باشید، سطح کورتیزول همچنان بالا باقی می ماند.
  • آزمایش خون. در این آزمایش مقدار ACTH در خون اندازه گیری می شود. اگر سطح این هورمون پایین باشد احتمال تومور غده فوق کلیوی وجود دارد. مقدار نرمال یا افزایش یافته ی این هورمون با ریسک تومور هیپوفیز همراه است.
  • تست سرکوب دگزامتازون با دوز بالا. این آزمایش مشابه تست سرکوب دگزامتازون با دوز پایین است با این تفاوت که به جای 1 میلی گرم، 8 میلی گرم دگزامتازون مصرف می کنید. این تست معمولا در مواردیکه تست دوز پایین مقادیر بالای کورتیزول و آزمایش خون افزایش ACTH را نشان می دهند درخواست می شود. این آزمایش به تشخیص اینکه سندرم کوشینگ از آدنوم هیپوفیز یا تومور دیگری منشاء گرفته است کمک می کند.

پس از تشخیص قطعی سندرم کوشینگ قدم بعدی شناسایی علت آن است. در اکثر موارد علت آن یک تومور یا مصرف داروی خاصی است. اگر داروهای گلوکورتیکوئیدی مصرف می کنید احتمالا علت آن همین است. در این موارد پزشک برای درمان سندرم کوشینگ دوز مصرفی دارو را کمتر می کند. اگر داروهای گلوکورتیکوئیدی مصرف نمی کنید، احتمالا توموری در غدد فوق کلیوی، هیپوفیز یا جای دیگری از بدن تان وجود دارد. در این شرایط پزشک برای شناسایی تومور موارد زیر را درخواست می کند:

  • سی تی اسکن یا ام آر آی شکم برای بررسی غدد فوق کلیوی.
  • ام آر آی هیپوفیز. برای بررسی غده هیپوفیز انجام می شود. البته این روش دقت بالایی نداشته و تقریبا در 50% افراد مبتلا به سندرم کوشینگ ام آر آی نرمال است.
  • نمونه برداری دو طرفه سینوس پتروزال تحتانی (BIPPS). در این آزمایش منبع ترشح هورمون ACTH شناسایی می شود. ACTH و سایر هورمون های ترشح شده از هیپوفیز از طریق دو سیاهرگ به نام سینوس های پتروزال تحتانی وارد جریان خون می شوند. در این روش این دو سیاهرگ توسط رادیولوژیست بررسی می شوند. دقت این تست حدود 95 تا 98% است.
  • سی تی اسکن قفسه سینه. اگر پزشک مشکوک به تومور اکتوپیک باشد برای بررسی سرطان ریه سی تی اسکن قفسه سینه درخواست می کند.

درمان سندرم کوشینگ

نوع درمان بر اساس علت بیماری متفاوت است. اگر علت مصرف داروهای گلوکورتیکوئیدی باشد، پزشک تان دوز داروها را کمتر کرده یا داروهای غیر گلوکورتیکوئیدی را جایگزین می کند.

اگر سندرم کوشینگ ناشی از تومور باشد پزشک جراحی یا رادیوتراپی تجویز می کند.

گزینه دیگر تجویز داروهایی مانند کتوکونازول است که ترشح کورتیزول را کاهش می دهند.

  • شیمی درمانی. در مواردی که تومور بدخیم است و در سایر نقاط بدن پخش شده است تجویز می شود.
  • دارو. تجویز داروهای کاهش دهنده ی کورتیزول یا پرهیز از داروهای محرک سندرم کوشینگ.
  • رادیوتراپی. گاهی جراحی تومور هیپوفیز امکان پذیر نیست. در این موارد توصیه به رادیوتراپی می شود. البته ممکن است سال ها طول بکشد تا میزان کورتیزول به سطح نرمال خود بازگردد.
  • جراحی. گاهی خارج کردن تومور هیپوفیز، غدد فوق کلیوی یا سایر نقاط بدن امکان پذیر است. در این موارد جراحی همراه با تجویز داروهای کاهنده ی کورتیزول مانند قرض هیدروکورتیزون انجام می شود. معمولا در این موارد مصرف دارو 6 تا 18 ماه پس از جراحی ادامه دارد.

اگر سندرم کوشینگ به درستی درمان شود علائم آن پس از 2 تا 18 ماه از بین می رود.

چگونه از سندرم کوشینگ پیشگیری کنم؟

بدن ما دائما به کورتیزول نیاز دارد. این هورمون سوخت و ساز بدن، سیستم تنفسی، قند خون و شرایط پر استرس را تنظیم می کند. در واقع بدون کورتیزول نمی توان زندگی کرد.

مصرف گلوکورتیکوئید یا استروئیدها حتما باید تحت نظر پزشک باشد. متاسفانه هیچ راهی برای پیشگیری از ترشح کورتیزول از تومور وجود ندارد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا