آزمایش بررسی ژن JAK2

فهرست مطالب

به اختلالات مغز استخوان ناشی از جهش در ژن JAK2 نئوپلازی های میلوپرولیفراتیو گفته می شود. این بیماری ها در اثر تولید بیش از حد سلول های خون ساز ایجاد می شوند.

آزمایش بررسی ژن JAK 2 چيست؟

در این آزمایش تمامی توالی کد کننده ی اگزون ۱۲ و جهش V617F در اگزون ۱۴ ژن JAK2 بررسی می شوند. این ژن یک پروتئین تیروزین کیناز را کد می کند که در تحریک رشد سلولی و تقسیم، بخصوص در کنترل تولید سلول های خونی در مغز استخوان، نقش دارد.

JAK2

جهش در ژن JAK2 منجر به چه بیماری هایی می شود؟

انواعی از نئوپلازی های میلوپرولیفراتیو (MPN) در اثر جهش در این ژن ایجاد می شوند:

Essential Thrombocytemia (ET):

این بیماری در اثر تولید بیش از حد پلاکت ها در مغز استخوان و به دنبال آن تشکیل لخته های خون در اندام مختلف بدن ایجاد می شود. میانگین سن تشخیص بیماری در شصت سالگی است و در خانم ها نسبت به آقایان شایع تر است .

درمان Essential Thrombocytemia:

شیمی درمانی با هیدروکسی اوره (نام تجاری Hydrea)، اینترفرون یا آناگریلاید (نام تجاری Agrylin) موجب کاهش تولید پلاکت در مغز استخوان می شود.

Polycythaemia Vera (PV):

این بیماری به آرامی پیشرفت کرده و در اثر تولید بیش از حد گلبول های قرمز در مغز استخوان و به دنبال آن غلیظ شدن خون ایجاد می شود. میانگین سن تشخیص بیماری شصت سالگی است و در مردان نسبت به زنان شایع تر است. معمولا این بیماری در مراحل اولیه علامتی ندارد و در مراحل پیشرفته با سر درد، تنگی نفس، خونریزی، سرگیجه، خارش و بزرگ شدن طحال همراه است. همچنین در این افراد به علت غلیظ شدن خون، احتمال ایجاد لخته و سکته زیاد است.

درمان Polycythemia Vera:

این بیماری درمان قطعی ندارد. درمان های فعلی تنها به کنترل بیماری کمک می کنند. اولین درمان در این بیماران فلبوتومی (خارج کردن خون) به صورت دوره ای است که گاهی همراه با سایر درمان ها انجام می شود.
در بیمارانی که لخته های خون دارند، ممکن است شیمی درمانی با داروی هیدروکسی اوره (نام تجاری Hydrea) به جای فلبوتومی به منظور جلوگیری از تولید بیش از حد گلبول های قرمز انجام شود. همچنین، اینترفرون برای تحریک سیستم ایمنی و کمک به کاهش تولید گلبول های قرمز و آنتی هیستامین برای تسکین خارش بدن تجویز می شوند.
به بیمارانی که به هیدروکسی اوره پاسخ نمی دهند یا دچار عوارض جانبی شدید می شوند رکسولیتینیب (نام تجاری Jakafi) تجویز می شود. این دارو به صورت اختصاصی جهش JAK2 را مورد هدف قرار می دهد.

Primary Myelofibrosis (PMF):

میانگین سن تشخیص بیماری در شصت و هفت سالگی است. این بیماری در اثر تولید بیش از حد بافت فیبروز در مغز استخوان ایجاد می شود. در نتیجه ی آن سلول های خون ساز کمتری تولید شده که به سرعت از بین می روند. این فرآیند موجب کم خونی (کمبود آهن)، کاهش پلاکت ها و عفونت می شود.

درمان Myelofibrosis:

انواع مختلفی درمان برای این نوع بیماری وجود دارد. برخی بیماران نیاز به درمان با دارو ندارند و تنها باید تحت نظر پزشک باشند و برخی دیگر حتما باید دارو مصرف کنند. نوع درمان بستگی به علائم بالینی و شدت بیماری دارد. رکسولیتینیب (نام تجاری Jakafi) در این بیماران به کوچک شدن اندازه ی طحال و تسکین علائم بالینی کمک می کند.
افراد مبتلا به میلوفیبروز اغلب دچار کم خونی هستند. تزریق خون یا داروهایی مانند دانازول، تالیدومید، لنالیدومید یا اریتروپویتین به درمان آنمی کمک می کنند.
اینترفرون و هیدروکسی اوره نیز به این این بیماران تجویز می شوند.

هدف از بررسی ژن JAK2 چیست؟

با توجه به اینکه جهش در ژن JAK2 در انواع خاصی از بیماریهای MPN رخ می دهد، این آزمایش ابزاری برای تشخیص این دسته از بیماری ها می باشد. از طرفی دیگر دارویی با هدف مهارکنندگی JAK2 برای درمان بعضی از بیماریهای MPN برای مثال برای درمان میلوفیبروز تجویز می شود که با انجام این آزمایش در این گروه بیماری می توان درباره اثربخشی این دارو و مصرف آن تصمیم گیری نمود.

آزمایش JAK2 بر چند نوع است؟

این آزمایش به دو صورت کیفی (Qualitative) و کمی (Quantitative) انجام می شود.

در آزمایش کیفی

DNA استخراج شده از سلول های خونی از نظر وجود جهش ژنتیکی و تشخیص نوع بیماری بررسی می شود.

در آزمایش کمی

تعداد سلول های جهش یافته اندازه گیری می شوند. برخی پزشکان این تست را به منظور بررسی پیشرفت بیماری و میزان اثر بخشی درمان در فرد مبتلا درخواست می کنند.

آزمایش JAK2 چه زمانی انجام می شود؟

زمانی که پزشک بر حسب شواهد بالینی و آزمایشگاهی (افزایش بیش از حد میزان هموگلوبین، هماتوکریت، گلبول های قرمز یا پلاکت ها) به بیماری MPN شک می کند، این آزمایش را برای تایید و تشخیص زیرگروه های این بیماری درخواست می کند. همچنین يكی ديگر از كاربردهای اين آزمايش تعيين نوع درمان در انواع PV و میلوفیبروز مي باشد.
در مرحله ی اول جهش V617F در اگزون 14 بررسی می شود. این جهش تک نوکلئوتیدی آمینو اسید والین را به فنیل آلانین تبدیل می کند. در نتیجه ی آن، پروتئین JAK2 به صورت دائم فعال شده و موجب تولید بیش از حد و کنترل نشده ی سلول های خونی می شود.
بیش از50 جهش دیگر در ژن JAK2 در بیماران مبتلا به انواع MPN گزارش شده است. در صورتیکه فرد از نظر جهش V617F منفی باشد تمامی توالی کد کننده ی اگزون 12 بررسی می شود.

JAK2

علائم نئوپلازی های میلوپرولیفراتیو چیست؟

برخی افراد مبتلا علائم بالینی ندارند یا علائم بسیار خفیف هستند به طوریکه ممکن است سال ها تشخیص داده نشوند. در برخی دیگر موارد زیر مشاهده می شود:

  • بزرگ شدن طحال یا کبد
  • لخته ی خون در وریدها یا شریان ها
  • حمله ی قلبی
  • سکته
  • خونریزی
  • سر درد
  • سرگیجه
  • مشکلات بینایی
  • بی حسی
  • خارش
  • نقرس
  • سنگ کلیه
  • خستگی
  • تنگی نفس
  • کاهش وزن
  • تب

آیا جهش ژن JAK2 وراثتی است؟

این تغییر ژنتیکی اکتسابی است و ارثی نیست. یعنی با آن متولد نمی شویم بلکه در طول زمان در سلول های مغز استخوان ایجاد می شود. به همین دلیل به نسل بعد منتقل نمی شود.

نمونه مورد نیاز

5 سی سی نمونه خون حاوی EDTA (در صورت ارسال، نمونه باید بر روی یخ به آزمایشگاه ارجاع داده شود)
1 تا 2 سی سی نمونه مغز استخوان حاوی EDTA

آمادگی لازم پیش از انجام آزمایش

نیاز به آمادگی خاصی ندارد.

مدت زمان جوابدهی

جواب این آزمایش به طور معمول هفت روز کاری بعد از نمونه گیری آماده خواهد شد.

نتایج این آزمایش چگونه تفسیر می شوند؟

نتیجه مثبت (positive)

افرادی که برای جهش V617F مثبت می باشند، در صورت داشتن علائم بالینی تایید کننده دیگر، احتمالا مبتلا به MPN می باشند. در برخی موارد انجام آزمایشات تکمیلی مانند بیوپسی از مغز استخوان برای تعیین نوع MPN و شدت آن نیاز است.
جهش JAK2 به خصوص V617F در بیش از 95% افراد مبتلا به PV و 50 تا 60 درصد افراد مبتلا به ET یا PMF وجود دارد.
اگر فرد به همراه علائم بالینی برای یکی از جهش های اگزون ۱۲ مثبت باشد بسیار محتمل است که به نوعPV مبتلا باشد.
همچنین، در موارد نادر جهش JAK2 در افراد مبتلا به CMML، AML و CML مشاهده می شود.


نتیجه منفی (negative)

به این مفهوم است که بیمار فاقد جهش های مورد بررسی می باشد، اما این یافته دلیلی بر رد MPN نیست چرا که درصدی از بيماران مبتلا به این بیماریهای خونیJAK2-negative می باشند و از طرفی دیگر این آزمایش قادر به بررسی تمام جهش های این ژن نمی باشد.
همچنین، آزمایش JAK2 بر روی DNA گرانولوسیت ها (از خون و مغز استخوان) و پیش سازهای گلبول های قرمز (از مغز استخوان) انجام می شود. جهش ژنی در درصدی از سلول ها وجود داشته و در همه ی گرانولوسیت ها و پیش سازهای گلبول های قرمز وجود ندارد. این درصد از فردی به فرد دیگر متفاوت است و در طول زمان تغییر می کند. در صورتیکه تعداد سلول های جهش یافته کم باشد ممکن است نتیجه ی تست منفی کاذب شود.
طبق آخرین گایدلاین سازمان بهداشت جهانی (WHO)، شناسایی V617F یا جهش بیماری زای دیگری در اگزون 12 یکی از سه معیار اصلی برای تشخیص PV است. در مواردی از بیماران ET و PMF که آزمایش JAK2 V617F در آنها منفی است توصیه میشود ژنهای CALR و MPL از نظر جهش مورد بررسی قرار گیرند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا