زردی نوزادان
فهرست مطالب
زردی یا یرقان همان تغییر رنگ زردی است که روی پوست بسیاری از نوزادان دیده می‌شود. این حالت به دلیل تجمع بیلی‌روبین در خون نوزاد ایجاد می‌شود. علت آن این است که کبد نوزاد هنوز به اندازه کافی رشد نکرده تا بتواند بیلی‌روبین را دفع کند. زردی در نوزادان بسیار شایع است و معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شود. گاهی اوقات نوزادان نیاز به درمان با فتوتراپی (نور درمانی) دارند.
زردی نوزادان چیست؟
زردی در نوزادان، همان زرد شدن پوست نوزاد است. زردی زمانی رخ می‌دهد که بیلی‌روبین در خون نوزاد تجمع پیدا کند. اصطلاح پزشکی این حالت هیپربیلی‌روبینمی است.
بیلی‌روبین ماده‌ای زرد رنگ است که هنگام تجزیه‌ی گلبول‌های قرمز خون در بدن ساخته می‌شود. وقتی باردار هستید، کبد شما بیلی‌روبین را از بدن جنین پاک می‌کند. اما بعد از تولد، این وظیفه به عهده‌ی کبد نوزاد است. اگر کبد نوزاد هنوز به اندازه‌ی کافی تکامل نیافته باشد، ممکن است نتواند بیلی‌روبین را به طور کامل دفع کند. در این صورت، با تجمع بیش از حد بیلی‌روبین، پوست نوزاد زرد رنگ می شود.
زردی در نوزادان شایع است و معمولاً مشکل جدی ای ایجاد نمی‌کند و طی یکی دو هفته برطرف می‌شود. با این حال، لازم است که پزشک نوزاد را از نظر زردی بررسی کند. زردی شدید اگر درمان نشود می‌تواند باعث آسیب مغزی شود.
انواع زردی نوزادان
انواع مختلفی از زردی در نوزادان وجود دارد:
زردی طبیعی (فیزیولوژیک)
شایع‌ترین نوع زردی در نوزادان، زردی فیزیولوژیک است. این نوع زردی طبیعی محسوب می‌شود. معمولاً در روز دوم یا سوم تولد ظاهر می‌شود. پس از آن که کبد نوزاد تکامل بیشتری پیدا کرد، شروع به دفع بیلی روبین اضافه می‌کند. زردی فیزیولوژیک معمولاً خطرناک نیست و طی دو هفته به طور خود به خود برطرف می‌شود.
زردی ناشی از کم خوردن شیر مادر
زردی در نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند شایع‌تر از نوزادانی است که با شیر خشک تغذیه می‌شوند. این نوع زردی معمولاً در هفته‌ی اول زندگی نوزاد رخ می‌دهد و زمانی ایجاد می‌شود که نوزاد شیر کافی دریافت نمی‌کند. علت آن ممکن است این باشد که نوزاد هنوز به خوبی سینه مادر را دهان نمی گیرد یا اینکه شیر مادر به اندازه کافی نیست. این نوع زردی ممکن است دیرتر برطرف شود.
زردی ناشی از ترکیبات موجود در شیر مادر
این نوع با مورد قبلی متفاوت است. در زردی شیر مادر، برخی مواد موجود در شیر مادر روی چگونگی تجزیه بیلی‌روبین در کبد نوزاد تأثیر می‌گذارند و می‌توانند باعث افزایش بیلی‌روبین شوند. این نوع زردی معمولاً پس از هفته‌ی اول زندگی ظاهر می‌شود و ممکن است یک ماه یا حتی بیشتر طول بکشد تا برطرف شود.
انواع دیگر زردی
گاهی اوقات به دلیل وجود یک بیماری زمینه ای یا شرایط پزشکی دیگر در نوزاد، نوع دیگری از زردی بروز می‌کند.
آیا زردی نوزادی شایع است؟
زردی در نوزادان بسیار شایع است. حدود 60% از نوزادانی که به موقع متولد می شوند در هفته‌ی اول زندگی دچار زردی می‌شوند. همچنین تا 80% از نوزادان نارس در هفته‌ی اول تولد زردی را تجربه می‌کنند.
علائم زردی نوزاد چیست؟
علامت اصلی زردی، زرد شدن پوست نوزاد است. این تغییر رنگ را در نور طبیعی (برای مثال کنار پنجره) بهتر می‌توان دید. زردی معمولاً ابتدا در صورت نوزاد ظاهر می‌شود. سفیدی چشم‌ها و زیر زبان نوزاد نیز ممکن است زرد به نظر برسد. با افزایش میزان بیلی‌روبین، زردی می‌تواند به سینه، شکم، دست‌ها و پاها گسترش پیدا کند. اگر پوست نوزاد تیره باشد، ممکن است تشخیص زردی سخت‌تر باشد، اما همچنان می‌توان از طریق رنگ چشم‌ها و زیر زبان آن را متوجه شد.
علت زردی نوزاد چیست؟
زردی زمانی اتفاق می‌افتد که مقدار بیلی‌روبین در خون نوزاد زیاد باشد. بیلی‌روبین ماده‌ای است که هنگام تجزیه گلبول‌های قرمز پیر در بدن ساخته می‌شود. کبد معمولاً بیلی‌روبین را از خون فیلتر می‌کند و بدن از طریق مدفوع آن را دفع می‌کند.
اگر کبد نوزاد هنوز به اندازه کافی رشد نکرده باشد و نتواند بیلی‌روبین را دفع کند، این ماده در خون تجمع پیدا می‌کند. تجمع بیلی‌روبین باعث زرد شدن پوست نوزاد می‌شود. بیشتر نوزادان در چند روز اول زندگی دچار زردی می‌شوند، زیرا چند روز طول می‌کشد تا کبد آن‌ها تکامل پیدا کند و بتواند بیلی‌روبین را بهتر از بدن خارج کند.
زردی شدید ممکن است در صورتی رخ دهد که نوزاد دچار یکی از موارد زیر باشد:
- عفونت خونی (سپسیس)
- تفاوت گروه خونی بین مادر و نوزاد
- کبودی ناشی از زایمان سخت
- تعداد زیاد گلبول‌های قرمز
- پایین بودن سطح اکسیژن (هیپوکسی)
- مشکلات کبدی مانند آترزی صفراوی (مسدود بودن مجاری صفراوی)
تشخیص زردی نوزاد
پزشک نوزاد هنگام تولد در بیمارستان، او را از نظر نشانه‌های زردی بررسی می‌کند. معمولاً سطح بیلی روبین نوزاد بین روز سوم تا پنجم به بیشترین مقدار می‌رسد. به همین دلیل مهم است که پزشک در همین بازه زمانی دوباره نوزاد را معاینه کند.
پزشک می‌تواند با قرار دادن یک دستگاه روی پوست سر نوزاد، سطح بیلی‌روبین از طریق پوست یا TcB را اندازه‌گیری کند. اگر این مقدار بالا باشد، پزشک برای تأیید نتیجه، آزمایش خون درخواست می‌کند. برای این کار از پاشنه پای نوزاد با یک سوزن کوچک مقدار کمی خون می‌گیرند. این آزمایش، سطح بیلی‌روبین خون (TSB) را نشان می‌دهد.
آکادمی اطفال آمریکا از نمودار سطح زردی نوزادان برای تصمیم‌گیری در مورد نیاز به درمان استفاده می‌کند. این نمودار بر اساس میزان بیلی‌روبین خون و سن نوزاد تنظیم شده است.
درمان زردی نوزاد
معمولا زردی نوزادی نیاز به درمان ندارد. زردی خفیف خودبه‌خود از بین می‌رود، چون کبد نوزاد هنوز در حال تکامل است. این روند معمولاً یک تا دو هفته طول می‌کشد. شیردهی به نوزاد (تقریبا 10 تا 12 بار در روز) باعث می‌شود او بیشتر دفع مدفوع داشته باشد و از این طریق بدنش از بیلی‌روبین اضافی خلاص شود.
اگر سطح بیلی‌روبین نوزاد بالا باشد یا همچنان افزایش یابد، پزشک ممکن است فتوتراپی را پیشنهاد کند. در این روش، نوزاد تنها با پوشک زیر چراغ‌های آبی مخصوص قرار می‌گیرد و چشمانش با ماسک محافظت می‌شوند. نور این چراغ‌ها باعث می‌شود کبد نوزاد راحت‌تر بیلی‌روبین اضافی را دفع کند و به نوزاد آسیبی نمی‌رساند. درمان فتوتراپی معمولاً یک تا دو روز طول می‌کشد و اگر سطح بیلی‌روبین خیلی بالا نباشد، گاهی می‌توان این درمان را در خانه انجام داد.
در موارد نادر که فتوتراپی جواب ندهد، پزشک ممکن است تعویض خون را توصیه کند. در این روش، بخشی از خون نوزاد با خون تازه و اهدا شده جایگزین می‌شود.
زردی نوزاد چقدر طول می کشد؟
زردی در نوزادان طبیعی است و معمولاً در روز دوم یا سوم تولد دیده می‌شود. در نوزادانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند، زردی معمولاً ظرف دو هفته خودبه‌خود برطرف می‌شود. در نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، زردی ممکن است تا یک ماه یا حتی طولانی‌تر ادامه داشته باشد.
آیا زردی نوزاد خطرناک است؟
در بیشتر نوزادان، زردی ظرف یک تا دو هفته بدون درمان از بین می رود. با این حال، بررسی سطح بیلی‌روبین نوزاد بسیار مهم است، زیرا اگر سطح بیلی‌روبین بالا باشد و فوراً درمان نشود، می‌تواند باعث مشکلات جدی سلامتی شود. این مشکلات شامل فلج مغزی، ناشنوایی و کرن‌ایکتروس (نوعی آسیب مغزی) هستند.
چگونه از زردی نوزاد پیشگیری کنم؟
زردی در نوزادان طبیعی است و معمولاً نمی‌توان از آن پیشگیری کرد. با این حال، می‌توان با شیردهی مکرر نوزاد، خطر بروز زردی شدید را کاهش داد. شیردهی مکرر باعث می‌شود نوزاد حرکات روده منظم داشته باشد و از این طریق بیلی‌روبین اضافی از بدنش دفع شود.
- نوزادان شیرخوار با شیر مادر: در هفته اول زندگی، باید 8 تا 12 بار در روز به نوزاد شیر دهید.
- نوزادان شیرخوار با شیر خشک: در هفته اول زندگی، هر دو تا سه ساعت یک‌بار به نوزاد 30 تا 60 میلی‌لیتر و حداقل 8 بار در 24 ساعت شیرخشک بدهید.
همچنین مطمئن شوید که پزشک متخصص اطفال سطح بیلی‌روبین نوزاد را قبل از ترخیص از بیمارستان بررسی کند و یک ویزیت در هفته اول تولد نوزاد برای بررسی دوباره سطح بیلی‌روبین داشته باشید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنم؟
درهفته ی اول پس از ترخیص از بیمارستان، نوزاد باید مجددا توسط پزشک ویزیت شود. سطح بیلی‌روبین او معمولاً بین روز سوم تا پنجم زندگی به بالاترین حد خود می‌رسد. زمان دقیق این ویزیت بستگی به سن نوزاد هنگام ترخیص از بیمارستان، سطح بیلی‌روبین او در زمان ترخیص و عوامل دیگر دارد.
همچنین اگر زردی نوزاد بیشتر شود یا بیش از دو هفته طول بکشد، باید با پزشک تماس بگیرید. علائم زردی شدید می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- پوست نوزاد زردتر یا نارنجی شود.
- نوزاد خیلی خواب‌آلود باشد و به سختی برای شیر خوردن بیدار شود.
- نوزاد بی‌قرار و عصبی باشد.
- نوزاد خوب شیر نخورد یا از شیشه شیر به درستی نتواند میک بزند.
- تعداد دفعات ادرار یا مدفوع نوزاد کم باشد.
