آزمایشات ژنتیک تشخیص بیماری اوتیسم

بیماری اوتیسم (ASD) یک بیماری با اختلال تکامل سیستم عصبی شایع است که با دو مشخصه اصلی اختلال در ارتباطات اجتماعی و بروز الگوی رفتاری محدود و تکرار شونده شناسایی می شود، شیوع این بیماری حدود 1 در 59 کودک گزارش شده است.
بیماری اوتیسم از نظر تظاهرات بالینی و علت ایجاد، بسیار هتروژن (متنوع) می باشد، این بیماری می تواند به شکل ایزوله (تنها) و یا همراه با اختلالات دیگری همچون؛ ناتوانی ذهنی، اختلال یادگیری، بیش فعالی (ADHD)، اختلال اضطراب و اختلال گفتاری بروز کند. به همین دلیل، ارزیابی های متعددی از جمله آزمون های شناختی رفتاری، آزمون های كلامی، ارزیابی مهارت های حركتی، سنجش بینایی و شنوایی در بیماران مبتلا به اوتیسم، برای رسیدن به تشخیص بالینی درست انجام می شود.
عوامل ایجاد بیماری اوتیسم
عوامل متعددی در ایجاد بیماری اوتیسم شامل بیماریهای کروموزومال، بیماریهای ژنتیکی تک ژنی، بیماریهای مولتی فاکتوریال (برهمکنش عوامل محیطی و ژنتیک) و فاکتورهای محیطی نقش دارند.
مطالعات نشان می دهد که حدود 20 تا 25 درصد از موارد اوتیسم، دارای علت ژنتیكی قابل تشخیص و به شدت ارثی می باشند. به همین دلیل، بررسی ژنتیكی باید به عنوان قسمتی از اقدامات تشخیصی، به تمامی خانواده ها پیشنهاد و توصیه شود. وجود ناهنجاریهای مادرزادی و ناتوانی ذهنی به همراه اوتیسم احتمال ابتلا به ناهنجاری ژنتیكی را افزایش می دهد، اما نبودن این فاكتورها ژنتیكی بودن بیماری را رد نمی كند.
فاكتورهای محیطی مثل سابقه قرار گرفتن در معرض تراتوژن ها (داروها، الكل و مواد مخدر) و دیگر عوامل محیطی در دوران بارداری می تواند علت ایجاد درصد کمی از این بیماری باشد که باید مورد توجه پزشك قرار گیرد.
آزمایشات ژنتیکی تشخیص بیماری اوتیسم
مرکز مشاوره و آزمایشگاه ژنتیک پارس ژنوم مفتخر است که با کادر علمی مجرب در زمینه تشخیص بیماری اوتیسم و جلوگیری از وقوع مجدد بیماری در خانواده، آماده ارائه خدمات می باشد.
آزمایش کاریوتایپ
ناهنجاریهای کروموزومی (تعدادی و ساختاری) می توانند منجر به بروز بیماری اوتیسم گردند، در اکثر این موارد فرد مبتلا، علاوه بر اوتیسم، علائم بالینی متعدد دیگری را نیز بروز می دهد. انجام آزمایش آنالیز کروموزوم (کاریوتایپ) برای تشخیص علت بیماری در این افراد توصیه می شود.
آزمایش اختصاصی بیماریهای تک ژنی
در درصدی از موارد، ابتلا به یك سندرم خاص یا اختلال متابولیك می تواند علت بروز علائم اوتیسم در فرد باشد، در صورت شک پزشك به این بیماریها، ارجاع به متخصص ژنتیک پزشکی برای انجام مشاوره ژنتیک دقیق و انتخاب آزمایش ژنتیک مناسب توصیه می شود.
بررسی سندرم X شکننده (Fragile X) ، که با ریسک افزایش یافته ابتلا به اوتیسم همراه است، باید برای تمامی کودکان مبتلا به بیماری اوتیسم توصیه شود، بویژه برای پسران و دخترانی که سابقه ابتلای مردان مبتلا به ناتوانی ذهنی در خانواده آنها دیده می شود. برای تشخیص این سندرم، آزمایش ژنتیکی بررسی گسترش تکرارهای سه تایی در ژن FMR1 انجام می شود.
سندرم رت یکی دیگر از بیماریهای تک ژنی است که با بروز علائم اوتیسم همراه است، وجود علائم اوتیسم در دختری با تاخیر تكاملی قابل توجه، كاهش رشد دور سر، حركات غیر طبیعی دست و اختلالات رفتاری می تواند شک به این سندرم را ایجاد کند، در این موارد انجام آزمایش بررسی تغییرات ژنتیکی ژن MECP2، برای تشخیص سندرم رت توصیه می شود.
آزمایشات میکرواری (CMA) و هول اگزوم (WES)
پیشرفت های چند دهه اخیر در آزمایشات ژنتیكی میکرواری (CMA) و هول اگزوم (WES) و بكارگیری آنها در تشخیص بیماری اوتیسم، منجر به شناسایی علت ژنتیکی درصد بالایی از این بیماری شده است. زمانی که بر اساس یافته های بدست آمده از معاینه فیزیکی و سابقه خانوادگی، پزشک به بیماری خاصی مشکوک نباشد. انجام آزمایشات تکمیلی میکرواری (CMA) و هول اگزوم (WES) با توجه به نظر متخصص ژنتیک پزشکی و متخصص مغزو اعصاب می تواند راهگشا باشد.
انجام مشاوره ژنتیک برای ارائه اطلاعات درباره علت انتخاب آزمایش و تفسیر نتایج آن از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.
ریسک ابتلای فرزند بعدی به بیماری اوتیسم
شناسایی علت ژنتیكی بیماری اوتیسم، اطلاعات سودمندی را درباره نحوه پیشرفت بیماری، میزان ریسك تكرار بیماری در خانواده، درمان و پیشگیری از بروز بیماریهای همراه با اوتیسم و خودداری از تجویز آزمایشات غیر ضرور در اختیار پزشك معالج و خانواده قرار می دهد.
احتمال ریسک ابتلای فرزند بعدی خانواده به بیماری اوتیسم بسته به نوع علت ژنتیکی و الگوی توارث آن متفاوت است و اطلاعات مرتبط با آن در طی جلسات مشاوره ژنتیک به خانواده ارائه می گردد.
در مواردی که علت بیماری تشخیص داده نمی شود، احتمال ریسک ابتلای فرزند بعدی بر طبق مقالات اوتیسم به قرار زیر است:
در صورت داشتن یک فرزند مبتلا به ASD با علت ناشناخته: %10 ریسک ابتلای فرزند بعدی وجود دارد.
در صورت داشتن دو فرزند مبتلا به ASD با علت ناشناخته: 35-25% ریسک ابتلای فرزند بعدی وجود دارد.




