سندرم آنجلمن

سندرم آنجلمن یک بیماری مادرزادی ژنتیکی است که از بدو تولد وجود دارد. اغلب موارد این بیماری در اثر حذف ژن UBE3A بر روی کروموزوم 15 اتفاق می افتد. موارد دیگر ممکن است در اثر غیرفعال شدن و یا وجود جهش در این ژن رخ دهند. این بیماری زمانی رخ می دهد که ژن UBE3A به ارث رسیده از طرف مادر دچار اختلال شده باشد.
از خصوصیات این سندرم می توان به ویژگی های چهره ای متمایز، ناتوانی ذهنی، مشکلات گفتاری، مدل راه رفتن (jerky walking style)، رفتار شاد و بیش فعال اشاره کرد.
سندرم آنجلمن به دلیل حرکت تند راه رفتن و چهره خندان کودک، سندرم عروسک گردان شاد شناخته می شود. این سندرم اکنون پس از هری آنجلمن، پزشکی که اولین بار در 1965 علائم را بررسی کرد، آنرا سندرم آنجلمن می نامند.
بیشترین تشخیص ها در سنین دو تا پنج سالگی داده می شود.
علائم سندرم آنجلمن
علائم مشخصه این سندرم که معمولاً وجود دارد، عبارتند از:
- تأخیر در رشد حرکتی، مانند تأخیر در نشستن و راه رفتن
- مشکلات گفتاری یا اصلاً گفتاری ندارد
- مشکلات تعادل و هماهنگی (آتاکسی)
- حرکات تند و عروسک مانند
- سبک راه رفتن سفت پا
- دست زدن
- رفتار بیش فعال
- رفتار دوست داشتنی، شاد و اجتماعی
- کودک به راحتی به خنده منتقل شد
- ناتوانی ذهنی
ویژگی های چهره ای در سندرم آنجلمن

- پشت سر صاف (میکروبراکیسفالی)
- چشمهای عمیق
- دهان گشاد و همیشه خندان
- فک برجسته و دندانهایی با فاصله زیاد
- موها، پوست و چشم های رنگی کمی.
علت بیماری سندرم آنجلمن
هر نوزاد دو مجموعه کروموزوم، یک مجموعه از پدر و یک مجموعه از مادر، به ارث می برد. کودکان یک نسخه از ژن UBE3A بر روی کروموزوم 15 را از هر یک از والدین خود به ارث می برند و دارای دو نسخه از این ژن می باشند.
این ژن در قسمت های مختلف از بدن فعال است، در بعضی از نقاط مغز، فقط کپی به ارث رسیده از مادر فعال است و عملکرد دارد. اگر این ژن (مادری) دچار حذف و یا جهش ژنی باشد، فرد هیچ نسخه ای از ژن عملکردی در این نقاط مغز را نخواهد داشت. به این معنی است که پروتئین مورد نیاز حاصل از این ژن در مغز تولید نخواهد شد، که علت بروز این سندرم است.
دلایل اصلی این سندرم را می توان به شرح زیر خلاصه کرد:
حذف قسمتی از کروموزوم 15 مادری که حاوی ژن UBE3A می باشد (علت 68% موارد)، این حذف در اثر تغییر ماده ژنتیکی تخمک ایجاد می شود.
وجود جهش های کوچک در ژن UBE3A که از بیان یا عملکرد این ژن جلوگیری می نماید (علت 11% موارد).
به ارث بردن هر دو نسخه از کروموزوم 15 پدری (در اثر حذف کروموزوم مادری و دوتاشدن کروموزوم پدری) (علت 7% موارد)
حذف در نقطه دیگری از کروموزوم 15 که منجر به از دست دادن بیان ژن UBE3A مادری می شود. (علت 3% موارد)
و تقریباً در 11 درصد موارد ، علت آن مشخص نیست.

تشخیص سندرم آنجلمن
روش های تشخیص شامل بررسی ویژگی های بالینی سندرم آنجلمن و انجام آزمایش های ژنتیکی است.
سندرم آنجلمن ممکن است به دلیل علائم مشابه، از جمله رفتار بیش فعالی، مشکلات گفتاری و دست زدن، با اوتیسم اشتباه گرفته شود. با این حال ، یک کودک مبتلا به سندرم آنجلمن برخلاف کودک مبتلا به اوتیسم بسیار اجتماعی است. مهم است که کودک به دقت تشخیص داده شود، زیرا گاهی اوقات سندرم آنجلمن و اوتیسم هر دو وجود دارد.
سایر مواردی که دارای برخی ویژگی های بالینی مشترک با سندرم آنجلمن هستند شامل سندرم Rett ، سندرم Lennox-Gastaut و فلج مغزی غیر اختصاصی است.
آزمایشات ژنتیک
اولین آزمایش ژنتیکی که برای افراد با تظاهرات بالینی که ظن به سندرم آنجلمن برای آنها وجود دارد، آزمایش تجزیه و تحلیل متیلاسیون DNA است. افراد مبتلا به آنجلمن (ناشی از حذف بزرگ کروموزوم 15، دو تاشدگی کروموزوم پدری و یا جهش اپی ژنتیک) تنها شکل غیر متیله پدری را نشان می دهند. با آنالیز متیلاسیون DNA تقریبا 80% از بیماران تشخیص داده می شوند.
اگر آزمایش آنالیز متیلاسیون DNA طبیعی بود، آنالیز توالی ژن UBE3A برای مرحله بعد در نظر گرفته می شود. ابتدا آنالیز توالی و در صورت عدم شناسایی جهش، آزمایش حذف و دو تاشدگی این ژن انجام می شود.
توجه داشته باشید که تظاهرات بالینی و فیزیکی در سندرم آنجلمن می تواند با تعدادی بیماری ژنتیکی دیگر نیز مشابه باشد، به همین دلیل در مواردی که آنالیز متیلاسیون نرمال بوده، می توان از آنالیز پانل چند ژنی برای تشخیص افتراقی استفاده کرد.
اگر آزمایش UBE3A (و یا آزمایش پانل چند ژنی) نتواند تشخیص را در یک فرد با ویژگی های سندرم آنجلمن تأیید کند، آزمایش ژنومی جامع تری شامل تعیین توالی اگزوم، تعیین توالی ژنوم و توالی میتوکندری ممکن است در نظر گرفته شود.
سندرم آنجلمن و مشاوره ژنتیک
اگر یکی از اعضای خانواده سندرم آنجلمن تشخیص داده شده باشد یا این شرایط ژنتیکی در خانواده شما وجود داشته باشد، صحبت با یک مشاور ژنتیک می تواند مفید باشد. مشاوران ژنتیک می توانند به شما کمک کنند تا بفهمید که چه عواملی باعث ایجاد آن می شود، وراثت آن چیست و تشخیص برای سلامتی کودک و خانواده شما به چه معناست.
اگر سندرم آنجلمن در خانواده شما وجود داشته باشد ، یک مشاور ژنتیک می تواند توضیح دهد که گزینه های آزمایش ژنتیک برای شما و سایر اعضای خانواده در دسترس است. برای اینکه از خطر انتقال این بیماری به فرزند خود آگاه شوید و یا برای انجام آزمایشات قبل از تولد اقدام کنید، شما می توانید به مشاور ژنتیک مراجعه کنید.
کلینیک و آزمایشگاه ژنتیک پارس ژنوم آماده ارائه خدمات مشاوره و آزمایشات تخصصی ژنتیک برای انواعی از بیماریهای ژنتیکی از جمله سندرم آنجلمن می باشد. در آزمایشگاه ژنتیک پارس ژنوم با استفاده از تکنیک MS-MLPA، ناحیه کروموزومی مرتبط با سندرم آنجلمن (15q11) به طور همزمان از نظر حذف کروموزومی و متیلاسیون (شایع ترین تغییرات ژنتیکی عامل این بیماری) مورد بررسی قرار می گیرد.
حذف لکوس حاوی ژن UBE3A و دیزومی کروموزوم 15 پدری و تغییرات ایمپرینتینگ، هر سه با ایجاد تغییر در متیلاسیون همراه است که با تکنیک MS-MLPA قابل شناسایی است.




