کاربرد آزمایش هول اگزوم (WES) در تشخیص بیماریهای متابولیک (مورد هفتم)

کاربرد آزمایش ژنتیک توالی یابی کل ژنوم و یا هول اگزوم (WES) به عنوان یک روش نوین، در تشخیص علت ژنتیکی بیماریهای متابولیک، بخصوص در موارد پیچیده، بسیار مفید و موثر می باشد. عملکرد و قدرت تشخیصی آزمایش هول اگزوم برای بیماریهای مختلف از تنوع بالایی برخوردار است. در طی سال های اخیر و با پیشرفت ها، این میزان افزایش میابد. این آزمایش به یک روش روتین در رویکردهای تشخیصی برای هر نوع بیماری ژنتیکی که علت آن شناسایی نشده، تبدیل شده است.
بنابراین، برای پزشکان و بیماران بسیار مهم است که از جنبه های مختلف استفاده از آزمایش اگزوم (WES) به عنوان یک ابزار تشخیصی آگاهی داشته باشند.
کاربرد آزمایش هول اگزوم در تشخیص بیماریهای متابولیک
بیماریهای متابولیک در نوزادان تازه متولد شده، در واقع بیماریهای نادر و بسیار متنوع با علائم بالینی مشابه و غیر اختصاصی هستند. وجود شباهت در تظاهرات بالینی این بیماریها، امکان تشخیص را بر پایه بالینی بیمار بسیار دشوار می کند. در اکثر موارد امکان تمیز آنها از یکدیگر وجود ندارد.
در اکثر موارد، پزشکان با لیست بزرگی از تشخیص افتراقی مواجه شده و در یافتن تشخیص درست و دقیق با مشکل روبرو می شوند، این درحالیست که تشخیص علت ایجاد بیماری ژنتیکی در تعیین نوع درمان اختصاصی بیماری بسیار حیاتی است.
با استفاده از روشهای سنتی، جهت بررسی ژنتیکی این اختلالات، نتایج بسیار محدودی با صرف هزینه های کلان به دست می آید. بسیاری از این اختلالات دارای تنوع آللی و لکوس هستند و نمی توان علت قسمت قابل توجهی از این بیماری را به یک ناحیه ژنومی کوچک خاص اطلاق داد.
بیمار مورد بررسی در آزمایشگاه ژنتیک پارس ژنوم
پسر بچه دو ساله ای که در زمان تولد نرمال بوده و علائمی نداشته. مشکلات او از چهار ماهگی و با علائمی مثل عفونت ریه، مشکلات تنفسی و ناهنجاری های قلبی شروع شد. رشد این کودک کمتر از حد طبیعی (کمتر از نمودار استاندارد رشد) بوده. وزن او کاهش، با تاخیر ایستاده و قدرت راه رفتن ندارد. از نظر خصوصیات ظاهری، چهره غیر طبیعی، پوست زخیم، پیشانی بلند، پلک ورم کرده، پاهای کوتاه و اندام غیر طبیعی در بیمار مشاهده می شود. در بررسی سونوگرافی بیمار، بزرگی کبد و طحال گزارش شد.
با توجه به علائم بالینی، پزشک معالج او مشکوک به بیماریهای متابولیک (اختلالات ذخیره ای لیزوزومال) بوده. جهت بررسی ژنتیکی و مشاوره ژنتیک، بیمار را به مرکز مشاوره ژنتیک ارجاع دادند.
والدین این کودک به دنبال تشخیص علت بیماری کودک خود و از طرفی نگران تکرار دوباره این بیماری در فرزندان بعدی خود بودند. در طی جلسه مشاوره ژنتیک، با رسم شجره، اطلاعات مربوط به خانواده هر دو والد جمع آوری شد. والدین این کودک با یکدیگر نسبت خویشاوندی درجه سه داشتند. هیچ موردی از بیماری در خانواده آنها وجود نداشت.
نکته
بسیار مهم است که بدانید اکثر بیماریهای ژنتیکی به یکباره و در نوزادانی بروز می کند که در خانواده آنها هیچ سابقه ای از بیماری وجود نداشته است، از طرفی ریسک ابتلای نوزادان حاصل ازدواج خویشاوندی بسیار بالاتر از ازدواج های غیر خویشاوند است.
با توجه به وجود شباهت های بالینی بین بیماریهای ذخیره لیزوزمی، امکان تشخیص و تمیز آنها از یکدیگر بر اساس تظاهرات بالینی امکانپذیر نیست. البته، آزمایشات بیوشیمیایی وجود دارد که با بررسی فعالیت آنزیم های اختصاصی می توان نوع اختلال متابولیسمی را تشخیص داد، اما این آزمایشات دارای دقت 100% نیستند و انجام آزمایش ژنتیک برای تایید تشخیص ضروری است.
بیش از ده ژن مختلف وجود دارد که جهش در آنها می تواند علائم مشابه مرتبط با بیماریهای متابولیک (اختلالات ذخیره ای لیزوزومال) را ایجاد کنند. بررسی تک تک آنها با روش ژنتیکی سنگر نیاز به زمان و هزینه بالایی دارد. با وارد شدن تکنولوژی های جدید تشخیص ژنتیکی امکان بررسی همزمان چندین ژن ایجاد شده، آزمایش هول اگزوم که بر پایه تکنولوژی توالی یابی نسل جدید است، آزمایش جدیدی است که تحول عظیمی در عرصه تشخیص بیماریهای ژنتیکی نادر ایجاد کرده است.
انجام آزمایش هول اگزوم
برای تشخیص علت بیماری کودک مورد بررسی، توصیه و بر روی نمونه خون کودک انجام شد. نتیجه آزمایش وجود جهش هموزیگوت p.leu1168fs در ژن GNPTAB را نشان داد. منجر به بیماری موکولیپیدوزیس III آلفا می شود. هموزیگوت بودن به معنی این است که کودک در هر دو کپی از ژن GNPTAB دارای جهش می باشد. هر یک از این جهش ها را از والدین خود به ارث میبرد.
هر دو والد این کودک، برای این جهش هتروزیگوت هستند. تنها یکی از کپی های ژن GNPTAB در آنها دچار جهش می باشد. به زبان دیگر ناقل جهش و بیماری می باشند. والدین این کودک جهش را از جد مشترک خود به ارث برده اند و به دلیل اینکه هر دو ناقل بیماری هستند، ریسک انتقال جهش از هر دو آنها به فرزندشان وجود دارد و در هر باداری 25% احتمال دارد که هر دو، ژن جهش یافته را به جنین خود منتقل کنند و فرزند مبتلا داشته باشند.





ببخشین من از یه دخترخانومی خواستگاری کردم ولی خانوادش گفتن چون داداشم دیابت داره باید آزمایش ژنتیگ بدم تا معلومبشه این دیابت ارثی هست یا نه؟
میخواستم بدونم هزینه ی آزمایش با بیمه طلایی فرهنگیان چقدر میشه؟
برادرم زیر ۲۰ سال به دیابت مبتلا شدن و انسولین مصرف میکنن