واکسن ویروس HPV (گارداسیل)
فهرست مطالب
- HPV چیست؟
- ویروس HPV باعث چه سرطان هایی می شود؟
- چند نوع ویروس HPV وجود دارد؟
- چند درصد از افرادی که به انواع پرخطر عفونت HPV آلوده شدند به سرطان مبتلا میشوند؟
- چگونه آلودگی با ویروس HPV میتواند سرطان ایجاد کند؟
- نمونه برداری HPV در مردان به چه صورت است؟
- چه واکسن هایی برای ویروس HPV وجود دارد؟
- بهترین سن تزریق واکسن گارداسیل چه زمانی است؟
- چرا تزریق واکسن HPV باید پیش از نوجوانی باشد؟
- تزریق واکسن گارداسیل در سن بالا
- چه کسانی نباید واکسن گارداسیل بزنند؟
- نحوه تزریق واکسن گارداسیل چگونه است؟
- آیا قبل از تزریق واکسن گارداسیل نیاز به آزمایش HPV است؟
- مدت ایمنی واکسن گارداسیل چقدر است؟
- آیا واکسن گارداسیل ایمن است؟
- آیا واکسن گارداسیل خطرناک است؟
- واکسن گارداسیل و باروری
- واکسن گارداسیل بعد از ابتلا
- آیا در صورت مثبت شدن HPV نیاز به انجام تست های دیگری هست؟
- درمان HPV
معمولا وقتی صحبت از ویروس HPV میشود دو چیز به ذهنمان میرسد: سرطان دهانه ی رحم و واکسیناسیون.
تقریبا تمامی موارد سرطان دهانه ی رحم (سرویکس) از طریق آلودگی با ویروس HPV ایجاد میشوند. اما ویروس HPV با افزایش خطر ابتلا به سرطان آلت تناسلی مردان، مقعد، واژن، گلو و دستگاه تناسلی خارجی زنان نیز همراه است. واکسن HPV نقش بسیار موثری در کاهش بروز این سرطان ها دارد.
در مطلب پیش رو راجع به ویروسHPV ، سرطانهای مرتبط با آن، علت ابتلا به سرطان و واکسیناسیون علیه HPV اطلاعاتی ارائه میگردد.
HPV چیست؟
HPV مخفف ویروس پاپیلوم انسانی یا Human Papillomavirus است. بیش از 150 گونه HPV وجود دارد که به هر کدام یک تیپ یا ژنوتایپ اطلاق میشود و به هر تیپ یک عدد داده میشود (برای مثال HPV-16). پاپیلوما ویروس تنها در سلول های اپیتلیال اسکوماموس رشد می کند. این سلول ها در سطح پوست و غشای مخاطی مانند موارد زیر وجود دارند:
- واژن، مقعد، دهانه رحم و دستگاه تناسلی خارجی زنان
- مجرای ادراری مردان
- مخاط بینی، دهان و گلو
- نای و برونش ها
- داخل پلک چشم
تقریبا 75% موارد HPV موجب زگیل پوستی در دستان، کف پا، بازو و سینه می شوند و مابقی تایپ های موکوسی HPV هستند. از آنجائیکه گونه های موکوسی بیشتر در مقعد و دستگاه تناسلی رشد می کنند به آنها تناسلی نیز گفته می شود.
ویروس HPV باعث چه سرطان هایی می شود؟
تقریبا همه افرادی که رابطه جنسی پر خطر دارند به ویروس HPV مبتلا می شوند. در اکثر موارد سیستم ایمنی بدن به طور طبیعی عفونت را از بین میبرد. ولی، گاهی اوقات آلودگی با ویروس HPV میتواند موجب سرطان یا زگیل تناسلی شود.
این ویروس علاوه بر سرطان دهانه ی رحم با افزایش خطر ابتلا به 5 نوع سرطان همراه است:
- گلو (اروفارنژیال): شایعترین سرطان مرتبط با HPV در مردان است. این سرطان در لوزه، اطراف گلو و حنجره تشکیل میشود. تقریبا 75% موارد سرطانهای اروفارنژیال ناشی از ویروس HPV هستند. اما متاسفانه روشی برای غربالگری سرطانهای اروفارنژیال نیست بر خلاف سرطان دهانه رحم که با تست پاپ اسمیر قابل غربالگری و تشخیص است.
- مقعد (آنال): تقریبا 15-12% موارد سرطان مقعد در زنان در اثر آلودگی با ویروس HPV ایجاد میشوند
- دستگاه تناسلی خارجی زنان (ولوار): تقریبا 12% موارد سرطان دستگاه تناسلی خارجی زنان در اثر آلودگی با ویروس HPV هستند.
- واژن و آلت تناسلی مردان (پنیس): درصد کمی از این سرطانها در اثر آلودگی با ویروس HPV ایجاد میشوند.
چند نوع ویروس HPV وجود دارد؟
تا کنون بیش از 150 نوع از این ویروس شناخته شدند که حدودا ً30 نوع آن می توانند در ناحیه تناسلی مردان و زنان عفونت ایجاد کنند.
حدود 12 نوع این ویروس که از نوع کم خطر هستند باعث ایجاد زگیل های تناسلی می شوند. دو نوع آن (تیپ های 6 و 11) بیشترین موارد زگیل ها را بوجود می آورند.
تقریبا ً14 نوع این ویروس پرخطر هستند یعنی میتوانند موجب سرطان دهانه رحم شوند بعلاوه می توانند باعث ایجاد سرطان ولوار ، واژن ، مقعد و ناحیه اروفارنژیال نیز گردند. شایعترین انواع آن تیپ های 16، 18 هستند.
چند درصد از افرادی که به انواع پرخطر عفونت HPV آلوده شدند به سرطان مبتلا میشوند؟
خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم طی سه سال در ژنوتیپ های مختلف HPV متغییر بوده و به شرح زیر است:
- در مورد آلودگی با تیپ 16 امکان ابتلای 25% به سرطان دهانه ی رحم وجود دارد.
- آلودگی با تیپ 18 امکان ابتلای 10% به سرطان دهانه ی رحم وجود دارد.
- در آلودگی با سایر تیپهای پرخطر ریسک ابتلا به سرطان دهانه ی رحم 5% است.
چگونه آلودگی با ویروس HPV میتواند سرطان ایجاد کند؟
زمانیکه تیپ های پرخطر ویروس HPV وارد بدن می شوند، DNA آنها با DNA سلولهای ما ترکیب شده، عملکرد طبیعی سلول را مختل میکنند و آن را به سمت سرطانی شدن میبرند. زمانیکه سلولها تکثیر میشوند، DNA ویروس در بدن پخش و سرطان پیشرفت میکند.
معمولا عفونت ویروس HPV سالها به صورت نهفته در بدن مانده و در دهه ی 40 سالگی به صورت دهانه ی رحم و یا در دهه ی 50 سالگی به شکل سرطان گلو ظاهر میشود.
نمونه برداری HPV در مردان به چه صورت است؟
نمونه برداری HPV در مردان:
- آلت تناسلی
- ختنه گاه
- مقعد و اطراف آن
- ترشحات مجرا
- مایع منی
- روی پوست بیضه
- ادرار
نمونه برداری در آزمایشگاه انجام میشود. توصیه میشود برای انجام آزمایش HPV در روز انجام آزمایش آلت تناسلی خود را نشویید و حداقل 48 ساعت قبل از انجام آزمایش تماس جنسی نداشته باشید.
چه واکسن هایی برای ویروس HPV وجود دارد؟
برای محافظت در برابر HPV دو نوع واکسن وجود دارد:
- واکسن چهار گانه با نام تجاری گارداسیل 4 (Gardasil) به بازار عرضه شده است که علیه ژنوتیپ های 6 و 11 (شایعترین عوامل ایجاد زگیل تناسلی) ، 16 و 18(شایعترین عوامل ایجاد سرطان دهانه ی رحم) مصونیت ایجاد میکند.. این واکسن قدرت پیشگیری 70% برای سرطان دهانه ی رحم در زنانی که قبلاً به این ویروس آلوده نشده اند و همچنین قدرت پیشگیری تا 90% برای زگیل تناسلی را دارد.
- واکسن نه گانه با نام تجاری گارداسیل 9 هم با تاییدیه ی سازمان غذا و دارو آمریکا (FDA) وارد بازار شده است که که علاوه بر 4 ژنوتایپ موجود در گارداسیل چهار گانه 5 ژنوتایپ دیگر از گروه پر خطر را هم شامل می شود و باعث پیشگیری حداقل 90% موارد سرطان دهانه رحم و 90% موارد زگیل های تناسلی می شود.
- واکسن دوگانه با نام تجاری سرواریکس که در برابر ژنوتیپ های 16 و 18 مصونیت به وجود می آورد.
در حال حاضر، واکسن گارداسیل 4 و گارداسیل 9 در ایران وجود دارد ولی به علت برخی محدودیت ها ممکن است در برخی موارد به راحتی در دسترس نباشند.
بهترین سن تزریق واکسن گارداسیل چه زمانی است؟
واکسن HPV را از 9 سالگی تا 45 سالگی میتوان تزریق کرد. اما تزریق واکسن قبل از تماس با ویروس (قبل از شروع فعالیت جنسی) مفید تر خواهد بود. به عبارت دیگر نوجوانان و بالغین جوانی که هنوز از نظر جنسی فعال نیستند از مزایای کامل واکسن سود می برند. مطالعات نشان میدهد 11-12 سالگی بهترین سن تزریق واکسن گارداسیل است. در این سنین سیستم ایمنی موثرترین پاسخ را به ویروس میدهد.
طبق گایدلاین انجمن سرطان آمریکا (American Cancer Society):
- دختران و پسران باید دو دوز از واکسن HPV را بین 9 تا 12 سالگی دریافت کنند.
- نوجوانان و جوانان 13 تا 26 سال که تا به حال واکسینه نشده اند یا تنها یک دوز از آن را دریافت کرده اند می بایست در اسرع وقت واکسن بزنند. واکسیناسیون در جوانی به اندازه ی کودکی و نوجوانی در پیشگیری از سرطان موثر نیست.
- انجمن سرطان آمریکا تزریق واکسن HPV پس از 26 سالگی را توصیه نمی کند.
چرا تزریق واکسن HPV باید پیش از نوجوانی باشد؟
مطالعات نشان می دهد سیستم ایمنی در این سن نسبت به سنین بالاتر قوی تر بوده و واکسن بیشترین تاثیر را می گذارد.
تزریق واکسن گارداسیل در سن بالا
بیشترین اثر بخشی واکسن در اوایل سن بلوغ است و پس از 18 سالگی تاثیر آن کمتر می شود. به همین علت، با افزایش سن تاثیر آن در پیشگیری از سرطان کاهش می یابد.
چه کسانی نباید واکسن گارداسیل بزنند؟
تزریق واکسن گارداسیل در دوران بارداری مجاز نیست. به زنانی که یک دوز از واکسن را قبل از بارداری دریافت کرده اند توصیه می شود دوز دوم را پس از زایمان تزریق کنند.
همچنین واکسن گارداسیل در موارد زیر توصیه نمی شود:
- حساسیت شدید به مخمر
- افرادی که واکنش آلرژیک شدید به دوز اول نشان داده اند نباید دوز دوم را دریافت کنند.
نحوه تزریق واکسن گارداسیل چگونه است؟
واکسن به صورت تزریق در بازو به صورت دو دوز در فاصله ی 6 ماه برای افراد زیر 15 سال و سه دوز با فواصل 0، 2 و 6 ماه برای افراد بالای 15 سال تزریق می شود.
آیا قبل از تزریق واکسن گارداسیل نیاز به آزمایش HPV است؟
خیر. انجام آزمایش پیش از تزریق واکسن توصیه نمی شود چون با انجام تست HPV نمی توان میزان اثر گذاری واکسن را پیش بینی کرد. منفی شدن آزمایش به معنای عدم سابقه آلودگی با ویروس نیست. همچنین، در صورت مثبت شدن آن، ممکن است ژنوتایپ ویروس مشخص نشود. حتی، در صورت مشخص شدن ژنوتایپ، واکسن علیه بقیه ژنوتایپ ها ایمنی ایجاد می کند.
مدت ایمنی واکسن گارداسیل چقدر است؟
مدت زمان ایمنی زایی واکسن گارداسیل هنوز مشخص نیست. مطالعات نشان می دهند، تاثیر این واکسن با گذر زمان کمتر نمی شود.
آیا واکسن گارداسیل ایمن است؟
تمامی واکسن های HPV قبل از دریافت تاییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) بر روی هزاران نفر در سراسر دنیا آزمایش می شوند. تا به امروز، مرگ در اثر واکسن HPV گزارش نشده است. از جمله عوارض واکسن گارداسیل سر درد، تب، تهوع و سرگیجه است.
آیا واکسن گارداسیل خطرناک است؟
محتویات واکسن گارداسیل شبیه به سایر واکسن ها به ایمنی و اثر بخشی آن کمک می کنند. این مواد به صورت طبیعی در محیط، بدن و غذای ما وجود دارند. برای مثال، واکسن HPV مانند واکسن هپاتیت B و کزاز حاوی آلومینیوم است. آلومینیوم به تقویت سیستم ایمنی کمک می کند. آلومینیوم در غذا، ظروف پخت و پز و حتی شیر مادر وجود دارد. ده ها سال است که واکسن های حاوی آلومینیوم ساخته می شوند و ایمنی شان بر روی میلیاردها نفر تست شده است.
واکسن گارداسیل و باروری
تا به امروز هیچ گزارشی در مورد تاثیر منفی واکسن گارداسیل بر باروری وجود ندارد. در واقع، واکسن HPV از مشکلات باروری ناشی از اختلالات و سرطان رحم جلوگیری می کند. تزریق واکسن HPV یک روش مطمئن برای حفظ سلامتی و داشتن فرزندان سالم است.
واکسن گارداسیل بعد از ابتلا
اگر از قبل به یکی از انواع HPV آلوده شده باشید، زدن واکسن در برابر آن نوع مصونیتی ایجاد نمیکند. (البته در برابر انواع دیگر HPV که در واکسن موجودند، مصونیت بوجود می آید).
آیا در صورت مثبت شدن HPV نیاز به انجام تست های دیگری هست؟
- در برخی موارد توصیه به بررسی کولپوسکوپی می شود.
- توصیه به آزمایش سایر عفونت های منتقل شونده از راه جنسی (STD). زیرا برخی از این عفونت ها منجر به پایدار شدن عفونت HPV می شوند و با درمان آنها می توان زودتر HPV را از بین برد.
درمان HPV
ویروس HPV قابل درمان نیست اما عوارض ناشی از عفونت مانند زگیل های تناسلی قابل درمان هستند. برخلاف سایر عفونت های منتقل شونده از طریق جنسی HPV در اثر آلودگی با ویروس منتقل شده و ویروس ها با آنتی بیوتیک ها از بین نمی روند. در بسیاری از موارد سیستم ایمنی بدن ویروس را در طی دو سال پس از ابتلا به آن از بین می برد. اما این به معنای مصونیت کامل نبوده و ممکن است بعد ها مجددا به آن مبتلا شوید.
حتی گاهی سال ها پس از درمان، تضعیف سیستم ایمنی در اثر بارداری، شیمی درمانی یا ابتلا به سایر عفونت های جنسی منجر به ایجاد زگیل، ضایعه پیش سرطانی یا سرطان می شود.
درمان سرطان ها و زگیل تناسلی ناشی از عفونت HPV
زگیل تناسلی
در صورتیکه زگیل درمان نشود ممکن است به صورت خود به خودی از بین رفته، به همان اندازه باقی مانده یا بزرگ تر و بیشتر شود. معمولا درمان تهاجمی بلافاصله پس از ایجاد ضایعه توصیه نمی شود. زیرا گاهی زگیل دوباره رشد کرده و نیاز به درمان مجدد آن است.
به طور کلی تیپ های 6 و 11 ویروس HPV با زگیل تناسلی همراه هستند. معمولا زگیل های ناشی از این دو تیپ ویروس تا 6 ماه به رشد خود ادامه داده و سپس رشدشان متوقف می شود.
گاهی پزشک برای درمان کرم های موضعی تجویز می کند. به طور کلی دو نوع کرم توصیه می شود:
- ایمی‌کیمود با نام تجاری آلدارا یا زیکلارا
- پودوفیلوکس با نام تجاری کندیلوکس
مطالعات نشان می دهند مصرف مداوم پودوفیلوکس برای 4 هفته موجب از بین رفتن زگیل در 45 تا 90% موارد می شود. با این حال، گاهی زگیل مجدد عود می کند.
ایمی‌کیمود با تقویت سیستم ایمنی بدن عفونت ویروسی و زگیل تناسلی را از بین می برد. اما در بسیاری از موارد تاثیر آن دائمی نبوده و زگیل پس از مدتی عود می کند.
گاهی پزشکان روش های دیگری برای درمان زگیل تناسلی تجویز می کنند:
- جراحی. در این روش زگیل با تیغ جراحی برداشته می شود.
- انجماد با نیتروژن مایع (کرایوسرجری یا سرما درمانی). در این روش زگیل یا سلول های غیر طبیعی با نیتروژن مایع از بین می روند.
- تری کلرو استیک اسید (TCA). یک نوع درمان شیمیایی برای سوزاندن زگیل است.
- برش به وسیله حلقه الکتروسرجیکال (LEEP). در این روش زگیلیا سلول های غیرطبیعی دهانه رحم با استفاده از حلقه سیمی نازک برداشته می شوند.
- سوزاندن. در این روش زگیل با جریان الکتریکی سوزانده می شود.
- لیزر. در این روش سلول های غیر طبیعی دهانه رحم یا زگیل با اشعه لیزر از بین می روند.
- نمونه برداری مخروطی. در این روش که به آن conization هم می گویند، با استفاده از چاقوی جراحی قسمتی از دهانه رحم که دارای سلول های غیر طبیعی است برداشته می شود.
موثر ترین راه برای از بین بردن زگیل تناسلی، جراحی است. سایر روش ها در 80 تا 90% موارد موثر هستند. به طور کلی، درمان زگیل های کوچک نسبت به بزرگ راحت تر است. همچنین، سطوح مرطوب بدن نسبت به سطوح خشک بهتر به درمان پاسخ می دهند.
در مواردیکه زگیل تناسلی با انواعی از روش های مختلف درمان نمی شود پزشک برای تشخیص علت آن آزمایشات تکمیلی درخواست می کند.
سرطان دهانه رحم (سرویکس)
اگر نتیجه آزمایش پاپ اسمیر مشکوک باشد، پزشک برای بررسی بیشتر توصیه به کولپوسکوپی می کند. در صورتیکه وجود سلول های غیر طبیعی در دهانه رحم تایید شود برای از بین بردن آنها کرایوسرجری، لیزر یا LEEP انجام می شود.
سرطان مقعد
در صورت شک به سرطان مقعد، تصویر برداری و بیوپسی انجام می شود. درمان سرطان مقعد ناشی از عفونت HPV لیزر، جراحی، پرتو درمانی یا شیمی درمانی است.
سرطان آلت تناسلی مردان
بر حسب میزان پیشرفت سرطان درمان آن متفاوت است. معمولا لیزر، جراحی، پرتو درمانی یا شیمی درمانی انجام می شود.
سرطان سر و گردن
در صورت شک به سرطان سر و گردن پزشک تصویر برداری و نمونه برداری توصیه می کند. لیزر، جراحی، پرتو درمانی و شیمی درمانی از جمله درمان های مرسوم این نوع سرطان هستند.
سرطان واژن و دستگاه تناسلی خارجی زنان
بر حسب میزان پیشرفت سرطان درمان آن متفاوت است. معمولا لیزر، جراحی، پرتو درمانی یا شیمی درمانی انجام می شود.
آزمایشگاه ژنتیک پارس ژنوم کرج زیر نظر دکتر شهرام سواد جزء معدود آزمایشگاههایی در کشور است که تست HPV را با تکنولوژی Cobas HPV DNA Testing به عنوان اولین تکنولوژی دارای تاییدیه ی سازمان غذا و دارو آمریکا (FDA) در ایران، انجام میدهد. برای کسب اطلاعات بیشتر به صفحه درباره پارس ژنوم مراجعه کنید . همچنین در صورت تمایل می توانید به صورت حضوری یا آنلاین با پارس ژنوم در تماس باشید.
