بیماریهای خونریزی دهنده (هموفیلی)

بیماری هموفیلی نوعی اختلال خونریزی دهنده است که در آن روند انعقاد (لخته شدن خون) کند می شود. طولانی شدن خونریزی به مدت چند روز پس از کشیدن دندان و یا هر نوع جراحت دیگر، بروز خونریزی مجدد یا افزایش درد و تورم ناحیه آسیب دیده ، و یا ایجاد هماتوم ناحیه زخم چند روز بعد از آسیب دیدگی، می توانند نشان دهنده یک مشکل انعقادی باشند. بررسی سابقه بیمار از نظر بروز دوره های خونریزی می تواند در تعیین اینکه آیا فرد به یک بیماری خونریزی ارثی و یا اکتسابی (زودگذر) مبتلا شده یا نه، کمک کند.

فاکتورهای انعقادی متعددی در فرایند طبیعی انعقاد نقش دارند، در اثر بروز اختلال در هر یک از این فاکتورها، انواع مختلفی از بیماری هموفیلی رخ می دهد که بسته به نوع آن، فرد بیمار علائم بالینی را از خفیف تا شدید نشان می دهد. در موارد شدید بیماری، خونریزی مداوم در پی یک ضربه جرئی و یا حتی بدون وجود آسیب و به صورت خودبخودی رخ می دهد و در موارد ملایم بیماری، خونریزی های طولانی مدت در پی ایجاد جراحت، انجام عمل جراحی و یا کشیدن دندان اتفاق می افتد. نوع خفیف تری از این بیماری نیز وجود دارد که ممکن است هیچ خونریزی غیر طبیعی تا زمان انجام جراحی و یا بروز یک آسیب جدی در فرد مشاهده نشود.

از مهمترین عوارضی که می تواند در این بیماران رخ دهد و خطرساز باشد، بروز خونریزی در مفاصل، ماهیچه ها، مغز و دیگر اندام های داخلی فرد است. همچنین در موارد شدید و متوسط هموفیلی، امکان دارد که فرد دچار ناهنجاریهای مفصلی و انقباضات عضلانی شود.

انواع مختلف بیماریهای هموفیلی

پروتئین های خونی زیادی در فرایند انعقاد نقش دارند که به فاکتورهای انعقادی معروفند. بروز نقص در هر یک از این فاکتورها می تواند با ایجاد اختلالات انعقادی همراه باشد. فاکتور 8 (VIII) و فاکتور 9 (IX) از مهمترین فاکتورهای انعقادی خون هستند که سطح آنها در افراد مبتلا به هموفیلی، کاهش می یابد. با توجه به سطح فاکتور انعقادی در خون، شدت هموفیلی تعیین می گردد، بطوری که هر چه سطح فاکتور کمتر باشد، احتمال وقوع خونریزی خودبخودی و بروز مشکلات جدی در سلامتی فرد افزایش می یابد. انواع ارثی هموفیلی، در اثر بروز تغییر بیماریزا (جهش) در ژن هایی که در تولید فاکتورهای انعقادی نقش دارند، رخ می دهند.

هموفیلی A: هموفیلی A نوعی اختلال مغلوب وابسته به X است که به دلیل کمبود فاکتور انعقادی فعال 8 (VIII) ایجاد می شود ، که ممکن است به ارث رسیده یا از جهش خود به خود ناشی شود. بسته به میزان فعالیت فاکتور 8 ، بیماران مبتلا به هموفیلی ممکن است علائم خفیف مثل کبودی در اثر ضربه، علائم متوسط و یا شدید مثل خونریزی خودبخودی را بروز دهند.

تشخیص هموفیلی A در یک فرد با فعالیت پایین فاکتور انعقادی 8 و سطح نرمال از فاکتور فعال وان ویلبراند انجام می شود. شناسایی جهش بیماری زا در ژن F8 در آزمایش ژنتیکی مولکولی، برای تشخیص قطعی بیماری ضروری است.

هموفیلی B: از شایع ترین بیماریهای خونریزی دهنده می باشد که با کمبود در فعالیت انعقادی فاکتور 9 (IX) مشخص می شود. کمبود فعالیت فاکتور 9 منجر به طولانی شدن خونریزی ناشی از جراحات ، کشیدن دندان یا جراحی می گردد. در افراد مبتلا، ترمیم زخم طول می کشد و همچنین ممکن است قبل از ترمیم کامل، خونریزی های مکرر در ناحیه زخم رخ دهد. سن شروع بیماری و دوره های خونریزی به میزان فعالیت انعقادی فاکتور 9 بستگی دارد و برحسب آن، سه نوع شدید، متوسط و خفیف هموفیلی B وجود دارد.

این بیماری توارث وابسته به کروموزوم X مغلوب دارد و در اثر بروز جهش در ژن F9 رخ می دهد، شیوع آن در مردان بیشتر از زنان است و اغلب، زنان ناقل بیماری هستند. تشخیص هموفیلی B، بر اساس کاهش سطح فعالیت انعقادی فاکتور IX داده می شود و تایید نهایی تشخیص با انجام آزمایش ژنتیک مولکولی بررسی ژن F9 صورت می گیرد.

بیماری وان ویلبراند (Von wiilberand): بیماری خونریزی دهنده مادرزادی است که در اثر کمبود فاکتور وان ویلبراند (VWF) در پلاسما ایجاد می شود، بر حسب میزان کمبود فاکتور انعقادی VWF و شدت بیماری ایجاد شده، سه نوع بیماری وان ویلبراند وجود دارد. این بیماری می تواند با دو الگوی توارث اتوزومی مغلوب و غالب در خانواده به ارث رسد. تشخیص این نوع هموفیلی، معمولا بر اساس نتایج حاصل از سنجش فاکتورهای هموستاز اختصاصی صورت می گیرد، جهت تشخیص قطعی، شناسایی الگوی توارث بیماری و پیش بینی احتمال تکرار آن در خانواده نیاز به انجام آزمایش مولکولی بررسی ژن VWF است.

بیماری وان ویلبراند نوع 1 (30% از موارد): این افراد با کمبود جزئی فاکتور VWF (سطح پایین آنتی ژن VWF، سطح پایین فعالیت فاکتور انعقادی 8 و فعالیت پایین VWF) تشخیص داده می شوند. خونریزی مخاط و خونریزی طولانی مدت بعد از جراحی و یا کشیدن دندان از علائم این نوع می باشد. با بررسی سطح VWF، می توان این بیماری را از هموفیلی خفیف A متمایز کرد، زیرا افراد مبتلا به هموفیلی A دارای سطح آنتی ژن VWF طبیعی می باشند. الگوی توارث این بیماری در خانواده ها اتوزومی غالب است و می تواند در افراد مبتلا، شدت متفاوتی را ایجاد نماید. 

بیماری وان ویلبراند نوع 2 (60% از موارد): این نوع با کاهش عملکرد کیفی فاکتور VWF، کاهش فعالیت اتصال فاکتور به کلاژن و یا پلاکت، تشخیص داده می شود. در این نوع از هموفیلی، ممکن است فعالیت لخته شدن فاکتور 8 و آنتی ژن VWF نرمال باشد و یا کاهش خفیفی را نشان دهد. این نوع از زیرگروه های 2A، 2B، 2N و 2M تشکیل شده است که در اثر جهش های مختلف ایجاد می شوند.

بیماری وان ویلبراند نوع 3 (کمتر از 10%): این نوع با کمبود شدید و یا کامل فاکتور VWF تشخیص داده می شود. افراد مبتلا دوره های مکرر خونریزی مخاطی و خونریزی مفاصل و ماهیچه را همانند چیزی که در افراد مبتلا به هموفیلی A رخ می دهد، تجربه می کنند. در این افراد، سطح فاکتور VWF اغلب کمتر از 1% و فعالیت فاکتور انعقادی 8 حدود 2 تا 8 درصد می باشد.

هموفیلی ناشی از کمبود فاکتور 11: جهش در ژن F11 با بروز این هموفیلی همراه است که اغلب با الگوی اتوزومی مغلوب به ارث می رسد. این بیماری با کاهش سطح فاکتور XI (کمتر از 15 واحد در دسی لیتر) تشخیص داده می شود. در این افراد، خونریزی عمدتا پس از تروما یا جراحی رخ می دهد و تابلو بالینی آنها شبیه به موارد خفیف یا متوسط هموفیلی A است.

بیماریهای خونریزی دهنده ارثی نادر با الگوی توارث اتوزومی مغلوب: در این دسته کمبود فاکتورهای پروترومبین (فاکتور 2)، فاکتور 5، فاکتور 10 و فاکتور 7 را می توان نام برد. این افراد ممکن است در پی ضربه و یا جراحی، علائمی مثل کبودی، تشکیل هماتوم، منوراژی و خونریزی را نشان دهند. حتی امکان دارد که فرد دچار خونریزی داخل جمجه ای شود. برای تشخیص این بیماریها، علاوه بر انجام آزمایش PT و PTT، نیاز به سنجش فاکتور انعقادی اختصاصی است.

بیماریهای فیبرینوژن ارثی: شامل کمبود فیبرینوژن کامل (آفیبرینوژنمی) و یا جزئی (هیپوفیبرینوژنمی) می باشد. آفیبرینوژنمی یک بیماری نادر با توارث اتوزومی مغلوب است و تظاهراتی شبیه به هموفیلی A دارد، جز این که، به دلیل کمبود فیبرینوژن برای حمایت از تجمع پلاکتی، خونریزی ناشی از برش های جزئی در این طولانی می شود. موارد هیپوفیبرینوژنی به دو صورت اتوزومی غالب و مغلوب به ارث می رسند. افراد مبتلا به هیپوفیبرینوژنمی علائم خونریزی خفیف تا متوسط ​​دارند، یا حتی ممکن است بدون علامت باشند، این افراد به ندرت در معرض خطر ترومبوز هستند. در مورد همه اختلالات فیبرینوژن، زمان آزمایش PTT تقریباً طولانی می شوند و میزان عملکرد فیبرینوژن کاهش می یابد.

کمبود فاکتور 13 انعقادی (فاکتور XIII): یک بیماری نادر با توارث اتوزومال مغلوب است.خونریزی بند ناف در 80% از افراد رخ می دهد. خونریزی داخل جمجمه ای که به صورت خودبخودی و یا در پی آسیب های جزئی رخ می دهد، در 30% از افراد مشاهده می گردد. هماتومای زیرجلدی، هماتوم عضلانی، ترمیم ناقص زخم و سقط مکرر خودبخودی نیز دیده می شود. تمام آزمایشات غربالگری انعقادی در این افراد نرمال است. آزمایش غربالگری برای حلالیت لخته یا ارزیابی اختصاصی فعالیت فاکتور XIII می تواند به تشخیص کمک کند.

اختلالات عملکرد پلاکت: شامل سندرم برنالد-سولیر، ترومباستنی گلانزمن، استخر ذخیره ای و نقص های ترشحی غیر اختصاصی می باشند. افراد مبتلا به اختلالات عملکرد پلاکت، دچار خونریزی پوستی و مخاطی، خونریزی دستگاه گوارش، منوراژی و خونریزی بیش از حد در حین یا بلافاصله پس از تروما و جراحی می شوند. بروز خونریزی های داخل جمجمه ای، مفاصل و ماهیچه ای نادر است. تشخیص با ارزیابی تجمع پلاکتی، فلوسیتومتری و ارزیابی سلول های پلاکت زیر میکروسکوپ الکترونی انجام می شود.

برچسب ها
نمایش بیشتر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن