پوکی استخوان یا استئوپروز

فهرست مطالب

پوکی استخوان (Osteoporosis) یا استئوپروز چیست؟

پوکی استخوان یک بیماری است که در آن استخوان ها به حدی ضعیف می شوند که با یک ضربه ی کوچک می شکنند. به استئوپروز بیماری خاموش نیز گفته می شود چون تا زمانیکه دچار شکستگی نشوید متوجه آن نمی شوید.
استخوان یک بافت زنده است. برای اینکه استخوان ها قوی بمانند بدن دائما در حال ساخت بافت های استخوانی جدید و ترمیم بافت های قبلی است. با وارد شدن به چهل یا پنجاه سالگی ترمیم کاهش می یابد و شکنندگی استخوان ها بیشتر می شود.
بافت استخوان در نمای نزدیک شبیه به لانه ی زنبور است. در افراد مبتلا به پوکی استخوان سوراخ های لانه زنبور بزرگ تر و سطح پوشاننده ی استخوان ها نازک تر می شود. این تغییرات استخوان ها را شکننده تر می کنند.

چه عواملی باعث پوکی استخوان می شوند؟

گرچه استئوپروز می تواند در هر سنی رخ دهد، احتمال آن با افزایش سن به خصوص در زنان بیشتر می شود. مردان هم ممکن است به پوکی استخوان مبتلا شوند. زنان سفید پوست و آسیایی شانس بیشتری برای ابتلا به این بیماری دارند. سایر عواملی که احتمال پوکی استخوان را افزایش می دهند:
سابقه ی خانوادگی شکستگی یا پوکی استخوان ها
شکستگی استخوان پس از 50 سالگی
عمل برداشتن رحم یا هیسترکتومی قبل از یائسگی
یائسگی زودرس
کمبود کلسیم و ویتامین D
استراحت مطلق یا بی تحرکی
سیگار (افراد سیگاری کلسیم کمتری از مواد غذایی جذب می کنند)
مصرف دارو برای بیماری آرتریت، آسم یا درمان سرطان
جثه ی کوچک
در دوران یائسگی تراکم استخوان به سرعت در طول چند سال کاهش می یابد. پس از یائسگی سرعت کمتر می شود اما همچنان ادامه دارد. در مردان، کاهش تراکم استخوان ها آرام تر است. در 65 تا 70 سالگی میزان تغییرات تراکم استخوان در مردان و زنان یکسان است.

استئوپنی (osteopenia) چیست؟

اگر پزشک تان می گوید دچار استئوپنی یا کاهش تراکم استخوان هستید حتما آن را جدی بگیرید. این یعنی تغییرات آغاز شده اما هنوز برای درمان و جلوگیری از پوکی استخوان فرصت دارید. 

چگونه می توان تراکم استخوان ها را بررسی کرد؟

معمولا افراد تا زمانی که دچار شکستگی نشوند، متوجه نمی شوند که به پوکی استخوان مبتلا هستند. با انجام تست تراکم استخوان که به آن اندازه گیری توده ی استخوان هم می گویند، قبل از آنکه دچار شکستگی شوید می توانید متوجه شوید که پوکی استخوان دارید یا باید نگران استخوان‌های خود باشید. طبق گایدلاین های بین المللی تست تراکم استخوان به تمام زنان شصت و پنج ساله و بالاتر و زنانی که کمتر از شصت و پنج سال سن دارند اما در معرض خطر ابتلا به پوکی استخوان هستند توصیه می شود.

تست تراکم استخوان چیست؟

این تست از اشعه ی ایکس برای سنجش تراکم استخوان ها استفاده می کند و به آن تست DXA نیز می گویند. تست DXA بدون درد است و دو نوع دارد. نوع مرکزی تراکم استخوان های ران و مهره های کمری را بررسی می کند. در نوع جانبی تراکم استخوان های بازو، کمر، انگشتان و پاشنه ی پا سنجیده می شود.

تفسیر آزمایش تراکم استخوان چیست؟

این تست تراکم استخوان های شما را نسبت به تراکم استخوان یک فرد بالغ سالم می سنجد و نتایج به صورت عدد T (T Score) گزارش می شوند. این عدد به شما می گوید که مبتلا به استئوپروز یا استئوپنی هستید یا خیر، احتمال شکستگی استخوان هایتان چقدر است و پاسخ به درمان را پیش بینی کند. به طورکلی T-score بین +1 تا -1 نرمال یا سالم، بین -1 تا -2.5 به معنی کاهش تراکم استخوان یا استئوپنی و -2.5 یا کمتر پوکی استخوان یا استئوپروز است. هر چه این عدد منفی تر باشد پوکی استخوان شدیدتر است.

 

چگونه می توان از پوکی استخوان پیشگیری کرد؟

کلسیم: مصرف روزانه ی کلسیم 1000 میلی گرم در زنان زیر پنجاه سال و مردان زیر هفتاد سال و 1200 میلی گرم در زنان بالاتر از پنجاه سال و مردان بالاتر از هفتاد سال توصیه می شود.
در صورتیکه مبتلا به نارسایی کلیوی هستید حتما در مورد میزان مصرف کلسیم با پزشک تان مشورت کنید.
ویتامین D: این ویتامین به جذب کلسیم کمک می کند. مصرف روزانه ی ویتامین D 600IU (15 میکروگرم) تا هفتاد سالگی و 800IU (20 میکروگرم)پس از هفتاد سالگی به همه ی افراد توصیه می شود.
پتاسیم و پروتئین: پتاسیم به متابولیسم کلسیم کمک می کند. مصرف روزانه ی پتاسیم 4700 میلی گرم به افراد بالغ توصیه می شود. سبزیجات و میوه ها به خصوص موز، گوجه فرنگی، آب پرتغال، آب گوجه فرنگی و اسفناج غنی از پتاسیم هستند. پروتئین ها به همراه املاح معدنی و کلسیم استخوان ها را می سازند. مطالعات نشان می دهد پروتئین در درمان شکستگی ها هم موثر است.
مصرف غذاهای غنی از کلسیم مانند شیر وماست کم چرب، حبوبات، غلات و آب پرتغال
داشتن وزن ایده آل
تمرینات بدنی و ورزش (مثل راه رفتن، کوه نوردی، دویدن، سنگ نوردی، تنیس). اگر مبتلا به پوکی استخوان هستید از ورزش هایی که با چرخیدن ستون فقرات یا خم شدن کمر به جلو همراه هستند مانند تمرینات کششی بپرهیزید.
ترک سیگار و الکل

آیا پوکی استخوان قابل درمان است؟

درمان استئوپروز به معنای جلوگیری از کاهش تراکم استخوان و کمک به ترمیم بافت های استخوانی هست. سبک زندگی سالم مانند تغذیه ی مناسب و تمرینات بدنی می تواند احتمال شکستگی را کمتر کند. اما درصورتیکه تراکم استخوان تان به میزان قابل توجهی کم شده باشد تغییر سبک زندگی به تنهایی موثر نیست. داروهای زیادی برای کاهش تجزیه ی بافت استخوانی و کمک به ترمیم بافت استخوانی وجود دارند.
داروی پوکی استخوان:
بیسفسفونات ها اولین انتخاب برای درمان پوکی استخوان هستند:
فوزامکس (Fosamax – با نام ژنریک آلندرونیت)
اکتونل (Actonel- با نام ژنریک رزیدرونات)
بونیوا (Boniva- با نام ژنریک ایباندرونات سدیم)
رکلاست (Reclast- با نام ژنریک زولدرونیک اسید)
به افرادی که به علت بیماری های زمینه ای مانند نارسایی کلیوی نباید بیسفسفونات مصرف کنند، دنوزوماب (Denosumab) با نام های تجاری اکسجوا (Xgeva) و پرولیا (Prolia) تجویز می شود. این آمپول هر شش ماه یک بار زیر پوست تزریق می شود. اگر درمان با این دارو را شروع کرده اید به جزء در صورت دستور پزشک نباید درمان را رها کنید. مطالعات نشان می دهد، خطر شکستگی ستون مهره در افرادی که درمان را نیمه کاره رها می کنند بالا است.
عوارض جانبی مصرف بیسفسفونات ها:
درد معده و سوزش قلب از عوارض اصلی مصرف این داروها هستند. دراز کشیدن باعث برگشت دارو به مری می شود. سی تا شصت دقیقه پس از مصرف آنها دراز نکشید.
بیسفسفونات ها به راحتی جذب نمی شوند. نوشیدن یک لیوان آب با معده ی خالی به جذب آنها کمک می کند. سعی کنید سی تا شصت دقیقه پس از مصرف بیسفسفونات ها چیزی نخورید.

آیا فرم تزریقی بیسفسفونات ها از خوراکی موثرتر است؟

فرم تزریقی بیسفسفونات ها مانند ایباندرونات یا زولدرونیک اسید با درد معده همراه نیستند. از طرفی تزریق سالانه نسبت به مصرف هفتگی یا روزانه ی قرص برای بسیاری از افراد راحت تر است. تزریق بیسفسفونات ها در برخی افراد با علائم شبیه به سرماخوردگی همراه است (عموما تنها پس از اولین تزریق).

آیا درمان پوکی استخوان می تواند به استخوان ها آسیب بزند؟

در موارد بسیار نادر بیسفسفونات ها یا دنوزوماب باعث شکستکی یا ترک استخوان ران می شوند. همچنین به ندرت باعث استئونکروز فک به خصوص پس از پروسه های درمانی روی دندان ها می شوند. البته این موارد در افراد مبتلا به سرطان که دز بالای بیسفسفونات ها را دریافت می کنند در مقایسه با موارد استفاده برای پوکی استخوان بیشتر است.

آیا در مصرف بیسفسفونات ها باید وقفه انداخت؟

احتمال استئونکروز فک یا شکستگی ران در مصرف طولانی مدت بیسفسفونات ها بیشتر است. ممکن است پزشکتان مصرف این داروها را موقتا متوقف کند.
حتی اگر پروسه ی درمان تان رامتوقف کنید اثرات مثبت بیسفسفونات ها از بین نمی رود. این داروها وارد استخوان ها شده و چندین سال باقی می مانند. به همین دلیل اکثر متخصصین معتقدند بهتر است به افرادی که به درمان با این داروها به خوبی پاسخ داده اند وقفه ی کوتاهی پس از پنج سال داده شود.

آیا برای درمان پوکی استخوان از هورمون استفاده می شود؟

در گذشته از استروژن به همراه پروژستین برای درمان استئوپروز استفاده می شد. این نوع درمان احتمال لخته شدن خون، سرطان اندومتر، پستان و مشکلات قلبی را افزایش می دهد. در حال حاضر درمان با هورمون فقط در مواردی که فرد مبتلا قادر به مصرف داروهای دیگر نیست تجویز می شود.
زنانی که برای کاهش عوارض یائسگی از هورومون تراپی استفاده می کنند نیز در معرض خطر عوارض ناشی از مصرف استروژن هستند. طبق جدیدترین گایدلاین ها هورمون تراپی در این زنان باید با حداقل میزان و در کوتاه ترین زمان انجام شود.
رالوکسیفن (با نام تجاری اویستا) در دوران یائسگی کارایی مشابه استروژن دارد، اما عوارض جانبی همراه با استروژن را ندارد.

چه داروهایی موجب افزایش سرعت ساخت استخوان ها می شوند؟


تریپاراتاید (Teriparatide).
آبالوپاراتید (Abaloparatide)
روموسوزومب (Romosozumab)
این داروها معمولا به افرادی که تراکم استخوان بسیار پایین، سابقه ی شکستگی یا پوکی استخوان ناشی از درمان با استروئیدها دارند تجویز می شود.
تریپاراتاید و آبالوپاراتید به صورت روزانه تزریق می شوند. مطالعات نشان می دهند مصرف این داروها با خطر ابتلا به سرطان استخوان همراه است. به همین دلیل به افرادی که خطر ابتلا به این نوع سرطان را دارند توصیه نمی شوند.
روموسوزومب به صورت ماهامه تزریق می شود. از آنجائیکه داروی نسبتا جدیدی است عوارض جانبی آن به خوبی شناخته نشده است. اما به افرادی که سابقه ی سکته یا حمله ی قلبی دارند تجویز نمی شود. درمان آن پس از دوزاده ماه کامل می شود.
اثرات داروهای سازنده ی استخوان خیلی سریع پس از قطع مصرف دارو از بین می روند. برای حفاظت از استخوان های ساخته شده مصرف داروهای تثبیت کننده ی استخوان مانند بیسفسفونات ها توصیه می گردد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا