تخمک گذاری و بارداری

فهرست مطالب

• تخمک گذاری چیست؟
• تخمک گذاری و سیکل قاعدگی
• تخمک گذاری، لقاح و بارداری
• تخمک گذاری چه زمانی است؟
• تخمک گذاری چقدر طول می کشد؟
• از کجا بفهمم تخمک گذاری انجام شده است؟
• نشانه های تخمک گذاری
• تا چند روز بعد از تخمک گذاری می توان باردار شد؟
• آیا درد تخمک گذاری طبیعی است؟
• اگر تخمک گذاری نداشته باشم، چه می شود؟
• آیا قرص های ضد بارداری مانع تخمک گذاری می شوند؟
• آیا می‌توان تخمک ‌گذاری کرد ولی پریود نشد؟
• آیا دارو می‌تواند به تخمک ‌گذاری کمک کند؟

تخمک‌ گذاری زمانی رخ می‌دهد که تخمدان یک تخمک آزاد می ‌کند. این اتفاق معمولاً حدود روز چهاردهم قاعدگی رخ می‌دهد. برای فهمیدن زمان تخمک ‌گذاری می‌توان از تقویم قاعدگی، ترشحات دهانه رحم یا کیت‌های تخمک ‌گذاری استفاده کرد.

تخمک گذاری چیست؟

تخمک ‌گذاری مرحله‌ای از چرخه قاعدگی است که در آن تخمدان یک تخمک آزاد می‌کند. بعد از آزاد شدن، تخمک وارد لوله فالوپ می‌شود و در آنجا منتظر لقاح با اسپرم می‌ماند. به‌ طور معمول، تخمک‌ گذاری در روز چهاردهم یک چرخه قاعدگی 28 روزه رخ می‌دهد.

تخمک گذاری و سیکل قاعدگی

تخمک‌ گذاری زمانی شروع می‌شود که هیپوتالاموس هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH) را ترشح کند. این هورمون باعث می‌شود غده هیپوفیز هورمون محرک فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینی (LH) ترشح کند.

بین روز ششم تا چهاردهم چرخه قاعدگی، FSH باعث می‌شود که فولیکول‌ها (کیسه‌های کوچک پر از مایع در تخمدان که تخمک در حال رشد را در خود دارند) در یکی از تخمدان‌ها شروع به رشد و بلوغ کنند. در روزهای 10 تا 14 سیکل، تنها یکی از فولیکول‌های در حال رشد به یک تخمک کاملاً بالغ تبدیل می‌شود. حدود روز چهاردهم چرخه، افزایش ناگهانی LH  باعث می‌شود تخمدان این تخمک را آزاد کند که همان تخمک‌ گذاری است. پس از تخمک‌ گذاری، سطح هورمون پروژسترون افزایش می‌یابد که به آماده‌سازی رحم برای بارداری کمک می‌کند.

تخمک گذاری، لقاح و بارداری

پس از تخمک‌ گذاری، تخمک از طریق لوله فالوپ حرکت می‌کند. در لوله فالوپ تخمک با اسپرم برخورد کرده و لقاح انجام می‌شود. اگر لقاح صورت بگیرد (یعنی اسپرم تخمک را بارور کند)، تخمک بارورشده به سمت رحم حرکت می‌کند. حدود یک هفته بعد، تخمک بارور شده که اکنون بلاستوسیست نام دارد، به دیواره داخلی رحم می‌چسبد. به این فرآیند لانه ‌گزینی گفته می‌شود. ترشح هورمون‌های استروژن و پروژسترون باعث ضخیم شدن دیواره رحم می‌شود و این لایه مواد مغذی لازم برای رشد بلاستوسیست و تبدیل آن به جنین را فراهم می‌کند. با ادامه تقسیم سلول‌ها، برخی از سلول‌ها به جنین و برخی دیگر به جفت تبدیل می‌شوند. هورمون‌ها به بدن پیام می‌دهند که بارداری آغاز شده است. این پیام باعث می‌شود رحم پوشش داخلی خود را حفظ کند و در نتیجه قاعدگی رخ ندهد. قطع شدن پریود معمولاً اولین نشانه بارداری است.

تخمک گذاری چه زمانی است؟

در یک سیکل قاعدگی 28 روزه، تخمک‌ گذاری حدود 14 روز قبل از شروع پریود بعدی اتفاق می‌افتد. البته زمان دقیق آن در افراد مختلف متفاوت است و ممکن است طول چرخه قاعدگی شما کوتاه‌ تر یا بلندتر باشد. ثبت و پیگیری چرخه قاعدگی با استفاده از یک اپلیکیشن یا تقویم می‌تواند کمک ‌کنند تا زمان احتمالی تخمک گذاری را بهتر تشخیص دهید. بیشتر افراد، صرف‌نظر از طول کلی چرخه قاعدگی ‌شان، حدود 14 تا 16 روز پس از تخمک ‌گذاری پریود می‌شوند.

تخمک گذاری چقدر طول می کشد؟

تخمک فقط 12 تا 24 ساعت پس از تخمک گذاری زنده می‌ماند. اگر در این مدت اسپرم تخمک را بارور نکند، بدن آن را دوباره جذب می‌کند. برخلاف تخمک، اسپرم‌ها می‌توانند چند روز در بدن زنده بمانند.

از کجا بفهمم تخمک گذاری انجام شده است؟

تشخیص دقیق زمان تخمک‌ گذاری می‌تواند کمی دشوار باشد. روش‌های مختلفی برای تخمین زمان تخمک ‌گذاری وجود دارد. از آنجا که هر روش محدودیت‌های خاص خود را دارد، برای رسیدن به دقیق‌ترین نتیجه بهتر است از بیش از یک روش استفاده شود.

سیکل قاعدگی

اگر چرخه قاعدگی شما 28 روزه باشد، تخمک ‌گذاری معمولاً در حوالی وسط چرخه (روز چهاردهم) اتفاق می‌افتد. با این حال، یک چرخه طبیعی می‌تواند بین 21 تا 35 روز طول بکشد، بنابراین زمان تخمک گذاری در هر فرد متناسب با چرخه قاعدگی خودش متفاوت است. بهتر است چرخه قاعدگی خود را برای چند ماه، روی کاغذ و یا با استفاده از یک اپلیکیشن در گوشی، ثبت کنید و به هر علامت یا تغییر غیرعادی توجه داشته باشید. بیشتر افراد، صرف‌نظر از طول چرخه قاعدگی‌شان، حدود 14 روز قبل از شروع پریود تخمک گذاری می‌کنند.

روش تقویمی

افرادی که از روش تقویمی برای پیش‌بینی زمان تخمک گذاری استفاده می‌کنند، چرخه‌های قاعدگی خود را به مدت شش ماه بررسی می‌کنند تا مشخص شود چه زمانی بیشترین احتمال باروری را دارند. برای محاسبه زمان احتمالی تخمک گذاری، ابتدا کوتاه‌ترین و بلندترین چرخه قاعدگی خود را در این شش ماه پیدا می‌کنید. سپس 18 روز از کوتاه‌ترین چرخه و 11 روز از بلندترین چرخه کم می‌کنید این دو عدد، بازه زمانی‌ای را نشان می‌دهند که در چرخه قاعدگی بیشترین احتمال باروری وجود دارد. برای مثال، اگر طول چرخه‌های شما 18 روز و 31 روز باشد، دوره باروری شما از روز 10 تا روز 20 چرخه خواهد بود.

ترشحات دهانه رحم

ترشح یا مخاط دهانه رحم مایعی است که توسط دهانه رحم تولید می‌شود. این مخاط در طول چرخه قاعدگی تغییر می‌کند و مراحل مختلفی دارد. قبل از تخمک گذاری، ترشحات دهانه رحم معمولاً غلیظ، سفید و خشک است. درست پیش از تخمک گذاری، این مخاط شفاف و لیز می‌شود و حالتی شبیه سفیده تخم‌مرغ خام پیدا می‌کند. این نوع قوام به اسپرم کمک می‌کند تا راحت‌تر حرکت کند و خود را به تخمک برساند.

دمای پایه بدن

در زمان تخمک گذاری، دمای بدن کمی افزایش پیدا می‌کند (معمولا حدود 0.5 تا 1 درجه). برای استفاده از این روش، باید هر صبح دمای بدن خود را با یک دماسنج دیجیتال مخصوص اندازه‌گیری دمای پایه بدن اندازه بگیرید. این روش فقط زمانی دقیق است که دما را قبل از بلند شدن از رختخواب و پیش از خوردن یا نوشیدن هر چیزی اندازه‌گیری کنید. نتایج را برای چند ماه ثبت کنید و توجه داشته باشید که افزایش دما در کدام روز از چرخه قاعدگی اتفاق می‌افتد.

کیت‌ تخمک‌ گذاری

کیت‌های تخمک گذاری عملکردی مشابه تست‌های بارداری خانگی دارند. این کیت‌ها با شناسایی هورمون LH در ادرار عمل می کنند. LH هورمونی است که درست پیش از تخمک گذاری به ‌طور ناگهانی افزایش پیدا می‌کند. اگر نتیجه تست مثبت باشد، یعنی به‌ زودی تخمک گذاری خواهید داشت (معمولا طی 36 ساعت آینده).

نشانه های تخمک گذاری

بدن هر فرد با دیگری متفاوت است و همه افراد علائم تخمک گذاری را تجربه نمی‌کنند. اما در کسانی که این علائم را دارند، شایع ‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• حساس یا دردناک شدن سینه‌ها
• نفخ شکم
• درد خفیف در ناحیه لگن یا پایین شکم
• خون‌ریزی یا لکه‌بینی خفیف
• تغییر در موقعیت و سفتی دهانه رحم
• افزایش میل جنسی
• قوی‌تر شدن حس بویایی، چشایی یا بینایی
• تغییرات خلق ‌و خو
• تغییر در اشتها

تا چند روز بعد از تخمک گذاری می توان باردار شد؟

با اینکه تخمک فقط 24 ساعت زنده می‌ماند، اسپرم می‌تواند 3 تا 5 روز در رحم زنده بماند. این یعنی امکان بارداری از حدود پنج روز قبل از تخمک گذاری تا یک روز پس از آن وجود دارد. اگر هدف شما بارداری است، بهتر است که اسپرم پیش از تخمک گذاری در بدن حاضر باشد. بیشترین شانس بارداری زمانی است که رابطه جنسی یک تا دو روز قبل از تخمک گذاری یا در روز تخمک گذاری انجام شود.

آیا درد تخمک گذاری طبیعی است؟

بله، بسیاری از افراد درد تخمک ‌گذاری را تجربه می‌کنند. درد تخمک ‌گذاری (که به آن میترلشمرز هم گفته می‌شود) به صورت گرفتگی یا درد در ناحیه لگن و پایین شکم اتفاق می‌افتد و معمولاً در وسط یا یک طرف بدن احساس می‌شود. این درد ممکن است زمانی رخ دهد که تخمک از فولیکول آزاد می‌شود و گاهی حتی می‌تواند باعث لکه ‌بینی خفیف شود.

با این حال، درد تخمک‌ گذاری ممکن است ناشی از یک مشکل پزشکی هم باشد، بنابراین بهتر است برای اطمینان از اینکه درد علامت چیزی جدی‌تر نیست، با پزشک خود مشورت کنید.

اگر تخمک گذاری نداشته باشم، چه می شود؟

برخی شرایط پزشکی می‌توانند بر تخمک گذاری تأثیر بگذارند یا باعث توقف آن شوند. برخی از این موارد عبارت‌اند از:

• شیردهی یا هیپرپرولاکتینمی (افزایش غیرطبیعی هورمون پرولاکتین)
• یائسگی
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)
• نارسایی اولیه تخمدان
• آمنوره (قطع پریود) ناشی از مواردی مثل چربی بسیار بالا یا پایین، استرس یا خستگی زیاد، یا ورزش سنگین.

اگر قاعدگی شما نامنظم است یا ماه‌ها پریود نمی‌شوید، ممکن است تخمک گذاری انجام نشده باشد. در این صورت حتما با پزشک تان مشورت کنید.

آیا قرص های ضد بارداری مانع تخمک گذاری می شوند؟

بله. قرص‌های ضدبارداری یا سایر روش‌های هورمونی معمولاً مانع تخمک گذاری می شوند. توجه داشته باشید که این فقط در صورتی است که قرص‌ها، چسب‌ها،  IUD یا سایر داروهای هورمونی دقیقاً مطابق تجویز پزشک استفاده شوند. هورمون‌های موجود در روش‌های ضدبارداری با جلوگیری از تخمک گذاری و غلیظ کردن مخاط دهانه رحم عمل می‌کنند، که این مخاط غلیظ مانع حرکت راحت اسپرم می‌شود.

آیا می‌توان تخمک ‌گذاری کرد ولی پریود نشد؟

بله، ممکن است تخمک ‌گذاری داشته باشید اما پریود نشوید. معمولاً اگر تخمک‌ گذاری منظم باشد، پریود هم باید منظم باشد، اما گاهی ممکن است پریود بدون تخمک ‌گذاری اتفاق بیفتد یا تخمک ‌گذاری انجام شود ولی پریود رخ ندهد.

آیا دارو می‌تواند به تخمک ‌گذاری کمک کند؟

بله، داروهایی وجود دارند که می‌توانند تخمک ‌گذاری را تحریک کنند.  درباره علائم تان با پزشک صحبت کنید. او می‌تواند بهترین دارو را بر اساس وضعیت شما پیشنهاد دهد.