اسپینا بیفیدا چیست؟
فهرست مطالب
- اسپینا بیفیدا چیست؟
- انواع اسپینا بیفیدا
- علائم اسپینا بیفیدا
- علت اسپینا بیفیدا
- چه مواردی ریسک اسپینا بیفیدا را افزایش می دهند؟
- عوارض اسپینا بیفیدا
- اسپینا بیفیدا در بزرگسالان
- تشخیص پیش از تولد اسپینا بیفیدا
- تشخیص پس از تولد اسپینا بیفیدا
- درمان اسپینا بیفیدا
- جراحی اسپینا بیفیدا
- آیا با اسپینا بیفیدا می‌توان راه رفت؟
- طول عمر افراد مبتلا به اسپینا بیفیدا چقدر است؟
- آیا اسپینا بیفیدا قابل پیشگیری است؟
اسپینا بیفیدا زمانی رخ می‌دهد که ستون فقرات در دوران جنینی به طور کامل بسته نمی‌شود. انواع مختلفی دارد که از نظر شدت با هم تفاوت دارند. این وضعیت می‌تواند به علائمی مانند بی‌اختیاری، از دست دادن حس و فلج پاها منجر شود. برخی نوزادان پس از تولد نیاز به جراحی دارند و برخی دیگر ممکن است به مراقبت و حمایت مداوم نیاز داشته باشند.
اسپینا بیفیدا چیست؟
اسپینا بیفیدا نوعی نقص لوله عصبی است که زمانی رخ می‌دهد که ستون فقرات و طناب نخاعی جنین در اوایل بارداری به درستی بسته نمی‌شوند.
لوله عصبی در دوران جنینی مغز و طناب نخاعی را تشکیل می‌دهد. وقتی این لوله بسته نمی‌شود، شکافی در ستون فقرات باقی می‌گذارد. این شکاف می‌تواند مهره‌ها، طناب نخاعی و اعصاب اطراف را تحت تأثیر قرار دهد. در موارد شدیدتر، ممکن است یک کیسه پر از مایع از این بازشدگی بیرون بزند.
علائم شدت‌های متفاوتی دارند. ممکن است کودک نیاز داشته باشد که کمی پس از تولد، برای ترمیم این بازشدگی در ستون فقراتش جراحی انجام دهد. علاوه بر این، درمان‌هایی وجود دارد که به کنترل علائم در طول زندگی کمک می کنند.
هر ساله، حدود یک نوزاد از هر 2875 نوزاد متولدشده در آمریکا به اسپینا بیفیدا مبتلا است. علت دقیق اسپینا بیفیدا مشخص نیست، اما برخی عوامل می‌توانند خطر آن را افزایش دهند. همچنین راه‌هایی برای کاهش خطر وجود دارد.
انواع اسپینا بیفیدا
سه نوع اصلی اسپینا بیفیدا وجود دارد:
مننگوسل (Meningocele)
یک کیسه پر از مایع روی محل بازشدگی ستون فقرات تشکیل می‌شود. این نوع نادرترین نوع است.
مایلومننگوسل (Myelomeningocele)
یک کیسه پر از مایع که شامل بخشی از طناب نخاعی و اعصاب است، روی محل بازشدگی ستون فقرات ایجاد می‌شود. این نوع خطرناک ترین و شدیدترین نوع اسپینا بیفیدا است.
اسپینا بیفیدا اوکولتا (Spina bifida occulta)
در ستون فقرات یک شکاف کوچک وجود دارد، اما کیسه‌ای پر از مایع تشکیل نمی‌شود. اسپینا بیفیدا اوکولتا شایع‌ترین نوع است.
علائم اسپینا بیفیدا
علائم بسته به نوع، اندازه و محل شکاف در ستون فقرات کودک متفاوت هستند. این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- کمردرد
- مشکلات روده و مثانه
- ضعف در پاها
- از دست دادن حس یا احساس
اگر کودک شما به نوع خفیف آن مبتلا باشد، ممکن است هیچ علامتی را تجربه نکند.
علت اسپینا بیفیدا
علت دقیق این عارضه به‌طور کامل شناخته نشده است. متخصصان بر این باورند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی ممکن است در روند شکل‌گیری لوله عصبی در اوایل بارداری اختلال ایجاد کند. زمانی که این روند به‌درستی پیش نرود، می‌تواند به بروز اختلالاتی مانند اسپینا بیفیدا منجر شود.
چه مواردی ریسک اسپینا بیفیدا را افزایش می دهند؟
برای آگاهی بیشتر درباره اینکه آیا در معرض خطر داشتن فرزندی با این وضعیت هستید یا نه، با پزشک خود صحبت کنید. برای مثال، در موارد زیر ریسک ابتلای کودکتان بیشتر است:
- اسید فولیک کافی دریافت نکنید.
- مصرف برخی داروها (مانند بعضی داروهای ضدتشنج).
- دیابت یا اضافه وزن.
- تب بالا در اوایل بارداری.
اگر خودتان این عارضه را دارید یا قبلاً فرزندی با نقص لوله عصبی داشته‌اید، خطر تکرار آن بیشتر است (عوامل ژنتیکی).
عوارض اسپینا بیفیدا
عوارض اسپینا بیفیدا در موارد شدید آن بیشتر و شامل موارد زیر است:
- مشکل در راه رفتن
- هیدروسفالی (تجمع مایع در مغز)
- ناتوانی‌های یادگیری (مهارت‌های حرکتی، حافظه، حل مسئله)
- فلج پاها
- اسکولیوز (انحراف ستون فقرات)
- نخاع چسبنده
اسپینا بیفیدا در بزرگسالان
بزرگسالانی که به اسپینا بیفیدا مبتلا هستند با مشکلاتی متفاوت از کودکان روبه‌رو می‌شوند، از جمله:
- روند سریع‌تر پیری (کاهش قدرت و انعطاف‌پذیری عضلانی، کاهش استقامت جسمی، کاهش توانایی‌های حسی)
- چسبندگی نخاع
- یبوست یا درد شکمی
- مشکلات ارتوپدی (پوکی استخوان، شروع زودهنگام آرتریت، درد پیشرونده کمر)
- کاهش حس پوستی و گردش خون ضعیف، ناتوانی در تعریق، کبودی و دیرتر بهبود یافتن زخم‌ها
- آلرژی به لاتکس
- فشار خون بالا
- آپنه انسدادی و مرکزی خواب (که می‌تواند به آسیب بلندمدت قلب منجر شود)
- چاقی
زنان مبتلا به اسپینا بیفیدا می‌توانند باردار شوند، اما شرایط آن‌ها ممکن است روند بارداری را پیچیده‌تر کند.
تشخیص پیش از تولد اسپینا بیفیدا
پزشکان می توانند با کمک آزمایش های زیر اسپینا بیفیدا را پیش از تولد تشخیص بدهند:
اگر جنین دچار میلومننگوسل باشد، پزشک ممکن است زایمان سزارین را پیشنهاد کند. این کار از آسیب‌دیدگی ناحیه درگیر در ستون فقرات کودک جلوگیری می‌کند.
تشخیص پس از تولد اسپینا بیفیدا
برای تشخیص این وضعیت در کودکان، پزشکان از تصویربرداری استفاده می‌کنند تا نمای بهتری از ستون فقرات و نخاع به دست آورند. این آزمایش‌ها شامل موارد زیر هستند:
- سی‌تی اسکن
- ام‌آر‌آی
- سونوگرافی
موارد خفیفی که علائم قابل توجهی وجود ندارد، ممکن است تا بزرگسالی تشخیص داده نشوند. این حالت زمانی رخ می‌دهد که به دلایل غیرمرتبط تصویربرداری از ستون فقرات انجام می‌دهید و پزشک متوجه یک شکاف یا ناهنجاری می‌شود.
درمان اسپینا بیفیدا
اگرچه درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد، اما گزینه‌هایی برای کنترل علائم در دسترس هستند. این گزینه‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- دارو برای مشکلات مثانه و روده، درد یا سایر علائم
- فیزیوتراپی یا کاردرمانی
- جراحی
پزشک، برنامه درمانی کودک را بر اساس شرایط او تنظیم و شخصی‌سازی می‌کند.
جراحی اسپینا بیفیدا
انواع مختلفی از جراحی‌ها برای بستن شکاف ستون فقرات کودک وجود دارد. در موارد شدید مانند مایلومننگوسل، ممکن است جراحی حتی در دوران بارداری انجام شود، اما معمولاً این عمل در چند روز اول پس از تولد انجام می‌گیرد. اگر بیرون از ستون فقرات کودک کیسه‌ای وجود داشته باشد، جراح آن را تخلیه می‌کند، شکاف را ترمیم کرده و محل جراحی را می‌بندد. در بسیاری از کودکان، عارضه‌ای به نام طناب نخاعی چسبیده رخ می‌دهد که در آن طناب نخاعی به کانال نخاعی می‌چسبد و به‌جای اینکه آزاد باشد، کشیده می‌شود. این مشکل هم با جراحی درمان می‌شود.
آیا با اسپینا بیفیدا می‌توان راه رفت؟
اینکه اسپینا بیفیدا چگونه روی توانایی راه رفتن تأثیر می‌گذارد، به محل شکاف در ستون فقرات و شدت آن بستگی دارد. اگر شکاف به گردن نزدیک‌تر باشد، ممکن است راه رفتن مستقل دشوار شود. اگر پایین‌تر و نزدیک لگن باشد، ممکن است با کمی کمک بتوانید راه بروید. در موارد خفیف، شاید هیچ تأثیری روی راه رفتن نداشته باشد.
طول عمر افراد مبتلا به اسپینا بیفیدا چقدر است؟
افراد مبتلا به نوع خفیف آن معمولا طول عمر طبیعی دارند. اما انواع شدیدتر این بیماری ممکن است کمی طول عمر را کاهش دهند.
آیا اسپینا بیفیدا قابل پیشگیری است؟
شما می‌توانید با انجام برخی اقدامات، خطر داشتن فرزندی مبتلا به اسپینا بیفیدا را کاهش دهید، از جمله:
- اجتناب از وان آب داغ یا سونا (جلوگیری از گرم شدن بیش از حد بدن).
- افزایش مصرف اسید فولیک.
- کنترل و مدیریت بیماری‌هایی مانند دیابت.
- مشورت با پزشک درباره داروهایی که در حال حاضر مصرف می‌کنید (ممکن است جایگزین‌های ایمن‌تری وجود داشته باشد).
