تفاوت ADHD و اوتیسم چیست؟ آیا این دو اختلال به هم مرتبط هستند؟
اگر احساس میکنید این روزها بیشتر از گذشته درباره اختلال کمتوجهی ـ بیشفعالی (ADHD) و اختلال طیف اوتیسم (ASD) میشنوید، تصور اشتباهی ندارید. در چند دهه اخیر، آمار تشخیص هر دو اختلال بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.
همچنین با گسترش شبکههای اجتماعی، افراد مبتلا به ADHD و اوتیسم بیش از گذشته درباره تجربیات شخصی خود صحبت میکنند. همین موضوع باعث شده آگاهی عمومی نسبت به این شرایط بیشتر شود و افراد سوالات زیادی در این زمینه داشته باشند.
آیا ADHD بخشی از طیف اوتیسم است؟
یکی از سوالات رایج این است که آیا ADHD در طیف اوتیسم قرار دارد؟
آیا ممکن است یک فرد همزمان هر دو اختلال را داشته باشد؟
چگونه میتوان تفاوت آنها را تشخیص داد؟
برای پاسخ به این سوالات، ابتدا باید بدانیم که ADHD و اوتیسم هر دو جزو اختلالات عصبی ـ رشدی هستند. به این معنا که روند رشد و تکامل مغز در این افراد با افراد دارای رشد عصبی طبیعی تفاوتهایی دارد.
البته این تفاوتها در هر فرد شکل و شدت متفاوتی دارند و به همین دلیل علائم و تأثیر آنها بر زندگی روزمره نیز از فردی به فرد دیگر فرق میکند.
چرا ADHD و اوتیسم با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند؟
اگرچه ADHD و اوتیسم دو اختلال جداگانه هستند، اما شباهتهای زیادی با هم دارند. همین موضوع باعث میشود بسیاری از افراد آنها را با یکدیگر اشتباه بگیرند.
جالب است بدانید که تا چند سال پیش، پزشکان نمیتوانستند برای یک فرد بهطور همزمان تشخیص ADHD و اوتیسم را ثبت کنند. یعنی فرد یا مبتلا به ADHD محسوب میشد یا اوتیسم.
اما در سال ۲۰۱۳ و با انتشار نسخه پنجم راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5)، این محدودیت برداشته شد و امکان تشخیص همزمان هر دو اختلال فراهم شد.
آیا امکان ابتلا به ADHD و اوتیسم به صورت همزمان وجود دارد؟
بله، تحقیقات نشان میدهد که ADHD یکی از شایعترین اختلالات همراه در افراد مبتلا به اوتیسم است. بر اساس مقالات، حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد افراد مبتلا به اوتیسم، علائم ADHD را نیز دارند.
در مقابل، بیشتر افراد مبتلا به ADHD اوتیسم ندارند. با این حال، بررسیها نشان داده است که حدود یک نفر از هر هشت فرد مبتلا به ADHD، همزمان دارای اختلال طیف اوتیسم نیز هست.
علتهای مشترک ADHD و اوتیسم
محققان معتقدند ADHD و اوتیسم در برخی عوامل زمینهای با یکدیگر اشتراک دارند.
عوامل ژنتیکی
هر دو اختلال میتوانند ارثی باشند و برخی مطالعات نشان میدهند که میان ژنهای مرتبط با ADHD و اوتیسم همپوشانیهایی وجود دارد.
عوامل محیطی
برخی شرایط و عوامل محیطی نیز میتوانند بر رشد مغز جنین تأثیر بگذارند و خطر بروز این اختلالات را افزایش دهند، از جمله:
- تولد زودرس
- برخی عوارض دوران بارداری
- قرار گرفتن در معرض مواد سمی مانند سرب
شباهتهای ADHD و اوتیسم
افراد مبتلا به ADHD و اوتیسم ممکن است برخی ویژگیهای مشترک داشته باشند، از جمله:
- مشکلات تمرکز و توجه
- دشواری در برقراری ارتباط اجتماعی
- چالش در دوستیابی
- مشکلات رفتاری
- اختلال در عملکردهای اجرایی مغز
- حساسیتهای حسی
- تمرکز شدید روی موضوعات خاص (Hyperfocus)
- دشواری در کنترل هیجانات
- رفتارهای خودتحریکی یا استیمینگ (Stimming)
- علایق محدود یا غیرمعمول
- افزایش خطر ابتلا به مشکلات سلامت روان
به همین دلیل تشخیص دقیق این دو اختلال نیازمند ارزیابی تخصصی و بررسی کامل علائم است.
تفاوت ADHD و اوتیسم
با وجود شباهتها، تفاوتهای مهمی میان این دو اختلال وجود دارد.
افراد مبتلا به ADHD معمولاً:
- به دنبال تجربههای جدید هستند.
- بیقرار بوده و تحرک زیادی دارند.
- جزئیات را نادیده میگیرند.
- به دلیل حواسپرتی، در درک احساسات یا نشانههای رفتاری دیگران (مثل لحن صدا، حالت چهره، زبان بدن) دچار مشکل می شوند.
افراد مبتلا به اوتیسم معمولاً:
- به برنامههای ثابت و روتین علاقه بیشتری دارند.
- از رفتارها و حرکات تکراری برای ایجاد آرامش استفاده میکنند.
- به جزئیات توجه زیادی دارند.
- در فهمیدن منظور، احساسات یا پیامهای غیرکلامی دیگران (مثل حالت چهره، لحن صدا و زبان بدن) دچار مشکل میشوند.
درمان ADHD و اوتیسم چگونه است؟
باید توجه داشت که ADHD و اوتیسم بیماری محسوب نمیشوند و درمان قطعی به معنای از بین بردن کامل آنها وجود ندارد. این تشخیصها صرفاً نشان میدهند که مغز فرد به شیوه متفاوتی عمل میکند.
هدف درمان، تغییر شخصیت یا درست کردن فرد نیست؛ بلکه کمک به کاهش مشکلات روزمره و افزایش کیفیت زندگی است.
درمان ADHD
در بسیاری از افراد، داروهای تجویزی میتوانند به بهبود تمرکز و کنترل علائم کمک کنند.
علاوه بر دارودرمانی، روشهایی مانند:
- رواندرمانی
- درمان شناختی ـ رفتاری (CBT)
- آموزش مهارتهای مقابلهای
نیز میتوانند بسیار مؤثر باشند.
درمان اوتیسم
در اوتیسم، نوع حمایت مورد نیاز هر فرد متفاوت است. پزشکان معمولاً شدت نیاز به حمایت را در سه سطح طبقهبندی میکنند:
- سطح ۱: نیاز به حمایت کم
- سطح ۲: نیاز به حمایت متوسط
- سطح ۳: نیاز به حمایت زیاد
هدف از برنامههای درمانی و آموزشی در اوتیسم، کمک به رشد مهارتها و افزایش استقلال فرد در زندگی روزمره است.
